Academie voor Beeldende Kunsten Mol

Kunst nieuws

Waarom vieren we de liefde op Sint Valentijnsdag?

Kunst nieuws - do, 14/02/2019 - 10:51

Wat heeft de katholieke heilige Sint Valentijn te maken met de hartjes en cupido’s van Valentijnsdag? Het lijkt een groot mysterieus historisch raadsel. Wie was Sint Valentijn? En welke wonderen heeft hij verricht? //Vensters gaat op zoek naar de oorsprong van de dag van de liefde!

Jacopo Bassano – St Valentijn doopt St Lucilla

Valentijnsdag was niet altijd het commerciële feest van tegenwoordig. Al sinds de 5e eeuw wordt 14 februari de naamdag van Sint Valentijn gevierd. Op Valentijnsdag worden zelfs twee Valentijnen herdacht: Valentinus van Rome en Valentinus van Terni. Al zijn er specialisten die zeggen dat dit mogelijk dezelfde man is geweest.

Wie was Valentinus van Rome?
Valentinus van Rome leefde in de 3e eeuw na Christus. In deze tijd was het Christelijk geloof nog strafbaar in het Romeinse rijk, maar toch sloot Sint Valentinus regelmatig huwelijken. Valentijn vond zijn geloof zwaarder wegen dan de wetten van de keizer, en trouwde daarom een soldaat met een christen. Hij werd hiervoor gearresteerd en probeerde tijdens het proces keizer Claudius te bekeren. De keizer zwichtte hiervoor niet en liet Sint Valentinus onthoofden.

Ook zijn er meerdere verhalen bekend waarin Valentinus wonderbaarlijke genezingen verrichtte. Hij zorgde voor de bekering van prefect Asterius, nadat hij zijn dochter van blindheid had genezen. Mogelijk heeft ook deze bekering bijgedragen aan de arrestatie van Valentinus.

Schedel van St Valentinus

Na de dood van Valentijn
Paus Gelasius I maakte 14 februari officieel tot de naamdag van Sint Valentinus in 496 en nam hem op in de Legenda Aurea, waarin alle heiligenlevens staan beschreven. Er werd vlak buiten een Rome een kerk voor hem gebouwd. Zijn botten werden opgegraven en als relieken vereerd. Tegenwoordig wordt zijn schedel bewaard in de Basilica di Santa Maria in Cosmedin, in Rome.

Maar wat heeft Sint Valentijn nou te maken met de liefde? Het antwoord is heel simpel: Niets! De eerste keer dat Sint Valentijnsdag geassocieerd werd met de liefde is waarschijnlijk een gedicht geweest dat Geoffrey Chaucer schreef in de 14e eeuw. Hij stelde dat op Valentijnsdag het paar-seizoen voor vogels begint. In Parliament of Fowls dichtte hij: ‘Want het was op Sint-Valentijnsdag, dat elke vogel zijn maatje komt kiezen’.

St Valentijn als beschermer van Epileptici (links) en St Valentijn met keizer Claudius (rechts)

Aanpassingen aan de Valentijn-legendes
Nadat Valentijnsdag steeds vaker werd geassocieerd met de liefde, begonnen de verhalen over Sint Valentijn te veranderen. Het verhaal over het huwelijk, werd opeens een liefdesverhaal! Er werd gezegd dat keizer Claudius, getrouwde soldaten niet naar de oorlog wilde sturen omdat ze minder heldhaftig waren. Volgens de ‘nieuwere versie’ van de legende, mochten soldaten van keizer Claudius daarom niet trouwen. Toen Valentinus toch veel soldaten huwde, klaagde de keizer hem aan en werd hij ter dood veroordeeld. In dit nieuwe verhaal is Valentinus geen martelaar van het katholieke geloof, maar de verdediger van de liefde.

Ook het verhaal van de wonderlijke genezing van de blinde dochter, kreeg een nieuwe draai. Er werd nu gezegd dat het blinde meisje de dochter was van de cipier. Valentijn genas haar tijdens zijn gevangenschap vlak voor zijn onthoofding. Hij gaf haar een gele bloem en een briefje. Op het briefje stond ‘Van Valentijn’ en direct kon ze weer zien. Zo was de eerste Valentijnskaart een feit!

Omdat er geen bronnen uit de 3e eeuw beschikbaar zijn die het leven van Sint Valentijn beschrijven, zijn de legendes niet te controleren. Zo konden de verhalen over zijn leven steeds een beetje veranderen. Een heilige die niets te maken heeft met de liefde, groeide zo uit tot de naamgever van Valentijnsdag!

Categorieën: Kunst nieuws

Waarom schilderde Rembrandt zoveel zelfportretten?

Kunst nieuws - ma, 11/02/2019 - 10:00

Zijn rode krullen, zijn lompe neus, iedereen weet hoe Rembrandt eruit heeft gezien. Tijdens zijn leven maakte hij meer dan 80 zelfportretten. Je ziet Rembrandt in zijn schilderijen langzaam ouder worden. Waarom schilderde Rembrandt zichzelf zo vaak? Was hij zo dol op zichzelf? Hier zetten we 36 zelfportretten op een rij!

Waarschijnlijk heeft Rembrandt zo’n 40 olieverf schilderijen van zichzelf gemaakt. Als je alle tekeningen en prenten ook meetelt, zijn er zelfs meer dan 80. Kunsthistorici hebben zich daarom veelvuldig afgevraagd waarom hij zoveel zelfportretten heeft gemaakt. Omdat we het Rembrandt niet meer kunnen vragen, zijn er verschillende theorieën ontstaan.

Vroege jaren
Rembrandt’s eerste zelfportret uit 1628 (Rijksmuseum, Amsterdam) was waarschijnlijk een studie-object.Rembrandt kijkt ons niet aan, maar hij kijkt weg uit het schilderij. Door het grootse deel van zijn gezicht in de schaduw te zetten, heeft zichzelf uitgedaagd. Het is een waar kunststukje hoe Rembrandt zo’n levendig portret in het donker heeft geschilderd. De rode krullen zijn bijzonder. Hij heeft hiervoor een roodbruine onderlaag geschilderd en met een scherp houtje de bovenste verflaag weggekrast.

Ook in de portretten van de jaren erna, zie je dat Rembrandt speelt met zijn eigen beeltenis. In een zelfportret uit 1629 (Isabella Stewart Gardner Museum, Boston) draagt hij het halsstuk van een harnas, alsof hij een edelman is. In 1631 (Musée du Petit Palais, Parijs) beeldt hij zichzelf af in Oosterse kledij, in 1634 (Staatliche Museen, Kassel) draagt hij een helm en 1635 portretteert hij zichzelf met Saskia (Gemäldegalerie, Dresden). De vroege zelfportretten van Rembrandt lijken daarom vooral vingeroefeningen, waarin hij zijn eigen gezicht gebruikt om te oefenen.

Jaren van Succes
Nadat Rembrandt zich in 1631 in Amsterdam had gevestigd, kwam er steeds meer succes. Rijken lieten zich door hem portretteren en zijn Bijbelse en historische schilderijen waren geliefd. De kopers van de schilderijen vonden het leuk om ook een schilderij van de kunstenaar te hebben. De zelfportretten van Rembrandt verkochten hierdoor goed.

In de jaren 30 en 40 van de 17e eeuw zien we daarom een hele reeks zelfportretten waarin hij zichzelf afbeeldt met baret als ‘gevierde kunstenaar’. Het zelfportret uit 1640 (National Gallery, Londen) doet denken aan zelfportretten van Titiaan. De baret, fluwelen kleding en zelfverzekerde houding waarmee hij de toeschouwer recht in de ogen kijkt, gebruikte Rembrandt meerdere malen. De portretten zijn hierdoor een tikkeltje saai en vooral voor commercieel gewin gemaakt.

Oude meester
De late zelfportretten van Rembrandt zijn mogelijk zijn meest interessante. Het gaat hem niet langer om uiterlijk vertoon, maar hij probeert de innerlijke mens te vangen. Hij ontziet zichzelf hierbij niet en schildert zijn grijze haren, rimpels en uitgezakte wangen. Hij hoeft zich niet beter voor te doen dan hij is. In deze laatste fase van zijn carrière schildert hij geen zelfportretten als oefening, of als handelswaar, maar als onderzoek naar wie hij is. Hij weet met zijn eigen portret emoties over te brengen.

In zijn zelfportret van 1658 (Frick Collection, New York) draagt Rembrandt zeer uitbundige kleding. Ironisch, als je weet dat hij dit jaar failliet ging. Alsof het schilderij moet laten zien dat hij zelfs als failliet man een rijk schilder is. Ook als Apostel Paulus in 1661 (Rijksmuseum, Amsterdam) laat Rembrandt zien dat het niet om uiterlijk gaat. Met een vragende blik en opgetrokken wenkbrauwen lijkt hij ons te willen zeggen: ‘en wat zijn jullie van plan?’

Rembrandt’s meest beroemde zelfportret is waarschijnlijk het werk met de twee cirkels uit 1665 (Kenwood House, Londen). Rembrandt is hier helemaal los: zijn gedetailleerd geschilderde gezicht contrasteert met de ruwe penseelsteken van zijn witte muts en zijn kleding. Rembrandt houdt zich niet meer aan de mode van de tijd of aan de kunstgeschiedenis. Hij schildert wie hij is: een ware kunstvernieuwer.

In de laatste jaren zien we Rembrandt steeds ouder worden. De werken lijken niet langer om hem te draaien, maar om grotere thema’s als kwetsbaarheid, vergeving of berusting. Zijn laatste zelfportret schilderde Rembrandt vlak voor zijn dood in 1669 (Mauritshuis, Den Haag). Het is dit jaar 350 jaar geleden dat Rembrandt overleed. Het Rijksmuseum zal daarom later deze week een tentoonstelling openen waar Alle Rembrandts uit hun eigen collectie te zien zullen zijn: 22 schilderijen, 60 tekeningen en 300 etsen. Hierbij ook een hele reeks zelfportretten!

Eerdere artikelen in het kader van het Rembrandt-jaar 2019:
Op zoek naar de geheimen van Rembrandt – Wat is impasto?

Categorieën: Kunst nieuws

Caspar van Wittel weer even terug in Nederland!

Kunst nieuws - do, 07/02/2019 - 09:43

De Amersfoortse schilder Caspar van Wittel is in Nederland vrijwel onbekend, terwijl hij in Italië wordt geroemd. Hoe kan dit? Van Wittel reisde in 1674 naar Rome en ontwikkelde daar de stadsschilderkunst die Canaletto en Guardi later beroemd zouden maken. Kunsthal Kade laat Nederland nu opnieuw kennis maken met Van Wittel in een spectaculaire tentoonstelling!

Luigi Vanvitelli – Portret van Caspar van Wittel, ca. 1725, olieverf op doek, 66,6 x 49,8 cm, 455, Courtesy Accademia Nazionale di San Luca, Rome

Caspari Vanvitelli, zoals Van Wittel in Italië ook wel werd genoemd, raakte na zijn aankomt op het Piazza del Popolo verliefd op Rome. Hij schilderde Rome in de traditie van de Nederlandse landschapskunstenaars: de stad was zijn landschap. Hij trok er op uit om tekeningen te maken van de eeuwenoude stad vol monumenten en kerken. Later in zijn atelier werkte hij de schetsen uit tot schilderijen.

Rijke opdrachtgevers
Rome was in de 17e eeuw een stad vol kunstenaars. Het was daarom belangrijk om de juiste opdrachtgevers te vinden om te overleven in zo’n competitieve omgeving. Caspar van Wittel sloot zich bij aankomst aan bij de Bentvueghels, een Nederlands kunstenaarsgezelschap in Rome. Ze kwamen op voor gezamenlijke belangen, maar hielden ook van gezelligheid en drank. Mogelijk kreeg Van Wittel via de Bentvueghels zijn eerste opdrachten.

Maar snel ontgroeide Van Wittel dit zooitje ongeregeld en begon hij in opdracht te weken van de rijke Italiaanse markies Sacchetti. Hij ging inwonen in het Palazzo Sacchetti en werkte zes jaar lang voor de familie. Het was dankzij Sacchetti en later dankzij edelman Lorenzo Onofrio Colonna dat Van Wittel uitgroeide tot een geliefde kunstenaar in Rome. De familie Colonna bezit nog steeds 40 werken van Van Wittel.

Inspiratie voor Canaletto
De populariteit van Caspar van Wittel komt doordat hij gezien wordt als de man die het Italiaanse stadsgezicht op de kaart heeft gezet. Hij ging kriskras de stad door en tekende het Piazza Navona, de Engelenburcht, het Piazza del Popolo en het Colosseum. De schetsen die hij  ter plekke maakte, gebruikte hij vaak voor meerdere schilderijen. In Amersfoort zijn de schetsen nu naast de schilderijen te zien.

Later reisde Van Wittel ook naar Venetië en schilderde het Grand Canal, het Piazza San Marco en de Rialto brug. Zijn schilderijen van Italië zijn de belangrijkste inspiratiebron geweest voor Panini en Canaletto, die het genre van het stadsgezicht verder beroemd maakten. In Amersfoort zijn werken die Canaletto, Francesco Guardi, Bellotto maakten naast Van Wittel te zien.

Onbekend in Nederland
Caspar van Wittel is zo’n zeldzame Nederlandse kunstenaar die in het buitenland beroemder is dan in Nederland zelf. Doordat Caspar van Wittel bijna zijn hele leven in Italië heeft gewoond, zijn binnen Nederland nauwelijks werken in musea te vinden. De tentoonstellingsmakers hebben daarom werken uit heel Europa naar Amersfoort moeten halen om de ontwikkeling van Caspar van Wittel te kunnen laten zien.

Daarnaast hebben ze fotograaf Hans Wilschut gevraagd om in Italië foto’s te maken op de plekken waar Caspar van Wittel heeft gewerkt. Het is opvallend hoe de toeristische plekken van Rome en Venetië in 300 jaar nauwelijks zijn veranderd. De tentoonstelling Maestro van Wittel in Kunsthal Kade is een heerlijke tentoonstelling, die verrassend compleet is. Na het zien van dit overzicht van Van Wittel is Italië zeker de bestemming voor je zomervakantie!

Categorieën: Kunst nieuws

Een Oscar voor Vincent van Gogh? – WIN 2 Kaarten voor At Eternity’s Gate

Kunst nieuws - ma, 04/02/2019 - 10:00

Beste acteur bij het Filmfestival van Venetië en nu genomineerd voor een Oscar: Willem Dafoe speelt een overtuigende Vincent van Gogh. In de film At Eternity’s Gate laat Dafoe je meeleven met de moeilijke laatste jaren van Van Gogh’s leven. At Eternity’s Gate is vanaf 7 februari te zien in de bioscoop en wij mogen hiervoor 2 x 2 kaarten weggeven!

Vincent van Gogh – Op de Drempel van de Eeuwigheid

At Eternity’s Gate verwijst naar het schilderij ‘Op de drempel van de eeuwigheid’ dat Van Gogh een paar maanden voor zijn dood maakte. Het werk toont een oude man die met zijn handen voor zijn gezicht op een stoel zit. Hij lijkt radeloos te worstelen met een groot verdriet. Regisseur Julian Schnabel lijkt juist in dit schilderij Van Gogh te hebben gezien.

De film begint rond 1887 als Vincent van Gogh in Parijs Paul Gauguin leert kennen. De schilderijen van Van Gogh stuiten op onbegrip en afwijzingen en hij vertrekt daarom naar Arles in de hoop een nieuw bestaan te bouwen. In zijn zoektocht naar aanvaarding, verliest Van Gogh zich echter steeds verder in een wereld van ziekte en depressie. Het is een rol waar Willem Dafoe zijn kwaliteiten optimaal kan tonen.

In At Eternity’s Gate gaat regisseur Julian Schnabel, die eerder al succes oogstte met Basquiat en The Diving Bell and the Butterfly (genomineerd voor een Oscar), op verkenning naar de worsteling van Vincent van Gogh om te worden begrepen als kunstenaar. Hij is gefascineerd door de heftige laatste jaren van Vincent van Gogh. Van Gogh verhuisde naar Zuid-Frankrijk, woonde samen met Gauguin, kreeg ruzie, sneed zijn oor af en kwam in een psychiatrische instelling terecht. Tegelijkertijd werkte Van Gogh aan een stuk door. Hij maakte in de laatste 15 maanden van zijn leven ruim 200 werken. Alsof hij wist dat de dood hem op de hielen zat.

In de film wordt weinig gesproken. De toeschouwer doorleeft het verhaal dankzij de indrukwekkende rol van Willem Dafoe. Dafoe toont de impulsieve kant van Vincent van Gogh, zowel als hij schildert als daarbuiten. De expressieve Van Gogh voelt zich onbegrepen. ‘“Misschien laat God me schilderen voor mensen die nog geboren moeten worden.” Zou dat waar zijn? Begrijpen wij Van Gogh beter dan zijn tijdgenoten? At Eternity’s Gate brengt ons in ieder geval weer een beetje dichterbij de meester.

De prijsvraag voor de film At Eternity’s Gate is gesloten.

Meedoen kan tot en met 10 februari, de winnaars ontvangen voor 14 februari bericht. Persoonsgegevens worden alleen gebruikt om contact op te nemen met de winnaar en worden na de bekendmaking verwijderd. Lees voor meer informatie onze privacy policy.

Categorieën: Kunst nieuws

Kunstkalender Februari 2019 – Alle Rembrandts en in de Voetsporen van Da Vinci

Kunst nieuws - za, 02/02/2019 - 12:34

Het winterseizoen komt lekker op stoom met een groot aantal nieuw tentoonstellingen verspreid over heel Nederland. Ook komen deze maand meerdere kunstfilms in de bioscoop. //Vensters zet voor u de hoogtepunten van februari op een rijtje. 

Iedere maand brengt //Vensters kunstmagazine een overzicht van de hoogtepunten uit de kunstwereld. Laat je meenemen op reis langs tentoonstellingen, televisieprogramma’s en het internet.

//Vensters’ keuze uit de tentoonstellingen die openen deze maand:

De Schatkamer
Vanaf 2 februari 2019 in de Hermitage, Amsterdam
De Hermitage Amsterdam is 10 jaar jong. Reden voor een feest en een cadeautentoonstelling! Samen met Museumdirecteur prof. Piotrovsky maakte de Hermitage Amsterdam een prachtige keuze uit de schatkamers van de Hermitage, met de oude collecties van de tsaren. Hij koos honderden kunstwerken, van grote namen als Bernini, Van Dyck, Matisse, Rembrandt, Tintoretto en Velazques, maar ook van kunst uit de prehistorie, uit het oude Egypte tot diep in China en Russische kunst. Zij vormen voor eventjes een ware schatkamer in de Hermitage Amsterdam, een encyclopedisch overzicht van de kunstgeschiedenis. Een unicum in Nederland, zoals geen enkel ander museum dat kan.

Nederland ⇄ Bauhaus
Vanaf 9 februari 2019 in Museum Boijmans, Rotterdam 
Voordat de grootschalige vernieuwing van start gaat, pakt Museum Boijmans Van Beuningen nog één keer groots uit met de tentoonstelling ‘nederland ⇄ bauhaus – pioniers van een nieuwe wereld’. In 2019 is het honderd jaar geleden dat het Bauhaus werd opgericht, de revolutionaire kunst- en ontwerpschool waarvan de invloed nog steeds voelbaar is. Bijna 800 objecten – kunstwerken, meubels, keramiek, textiel, foto’s, typografie en architectuur – geven je unieke inzage in de inspirerende wisselwerking tussen Nederland en het Bauhaus door de jaren heen.

Alle Rembrandts
Vanaf 15 februari 2019 in het Rijksmuseum, Amsterdam
Ter gelegenheid van zijn 350ste sterfjaar in 2019 presenteert het Rijksmuseum voor het eerst in de geschiedenis een overzichtstentoonstelling van alle schilderijen, etsen en tekeningen van Rembrandt uit eigen collectie. Met topstukken als De Nachtwacht, Marten & Oopjen, Het Joodse Bruidje en De Staalmeesters, beheert het Rijksmuseum de grootste collectie Rembrandt-schilderijen ter wereld en bovendien het meest representatieve overzicht van zijn gehele oeuvre. Het is een unicum, gezien de kwetsbaarheid van de tekeningen en etsen, dat de hele collectie samen wordt getoond. De tentoonstelling Alle Rembrandts geeft een weergaloos beeld van Rembrandt als kunstenaar, als mens, als verhalenverteller en laat zien hoe vernieuwend hij was.

Erwin Olaf
Vanaf 16 februari 2019 in het Gemeentemuseum, Den Haag
Gemeentemuseum Den Haag en Fotomuseum Den Haag brengen met een dubbeltentoonstelling een eerbetoon aan een van Nederlands beroemdste fotografen: Erwin Olaf (1959). De fotograaf, die afgelopen jaar nog veel lof oogstte met zijn portretten van de koninklijke familie, wordt dit jaar zestig. Een goed moment voor een groots overzicht. Het Fotomuseum zoomt in op Olafs liefde voor het ambacht en de transitie die hij doormaakte van analoog werkende fotojournalist naar digitale beeldmaker en verhalenverteller. Bovendien brengt hij hier zo’n twintig foto’s bijeen van fotografen die een inspiratiebron voor hem vormden. Het Gemeentemuseum toont het vrije werk van Olaf vanaf het jaar 2000 tot aan zijn nieuwste series, waaronder de serie die hij maakte in Shanghai én zijn meest recente, nog niet eerder getoonde serie Palm Springs. Hier toont Olaf zijn fotografie als installaties, in combinatie met film, geluid en sculptuur.

Richard Long
Vanaf 16 februari 2019 in Museum de Pont, Tilburg 
Het werk van Richard Long maakt al sinds de opening van De Pont in 1992 deel uit van de collectie van het museum. Het enorme Planet Circle, een zandstenen sculptuur met een doorsnede van ruim negen meter, was jarenlang permanent te zien en werd al snel een favoriet bij het publiek. De Pont bezit in totaal zes kenmerkende werken van de Land art-kunstenaar, maar hij had nog niet eerder een solotentoonstelling in het Tilburgse museum. Het is voor het eerst sinds hij in 2009 in Tate Britain exposeerde dat er weer een grote verzameling werken van Richard Long bijeen te zien is; zowel sculpturen, foto’s als tekstwerken.

Aanraders op TV en in de bioscoop komende maand:

Diederik en Da Vinci (AVROTROS)
Vanaf vrijdag 1 februari wekelijks om 21h00 op NPO2
Diederik van Vleuten reist Leonardo da Vinci achterna, precies 500 jaar na zijn dood. Da Vinci, een van de grootste genieën aller tijden, bekend om zijn meesterlijke kunst en uitvindingen. Diederik bezoekt in de eerste aflevering geboorteplek Vinci, waar de jonge Leonardo als bastaardzoon opgroeit en zichzelf leert observeren en tekenen. Dit vormt de basis voor zijn latere meesterwerken. Dankzij de opa van Leonardo, die notaris was als beroep, is precies bekend op welke dag Da Vinci geboren was, namelijk op 15 april 1452… de geboorte van een wereldgenie!

Opening Rembrandt-jaar (NOS)
Zaterdag 2 februari om 21h40 op NPO1
2019 is uitgeroepen tot het Rembrandtjaar. Het is dit jaar 350 jaar geleden dat Rembrandt overleed. Annechien Steenhuizen praat met kenners over leven en werk van de schilder met Rijksmuseumdirecteur Taco Dibbits, zijn collega Lidewij de Koekkoek van het Rembrandthuis en Charlotte Caspers, die voor het programma Het Geheim van de Meester al eens twee Rembrandts exact heeft nageschilderd. Ook is er veel aandacht voor de schilderijen (waaronder natuurlijk De Nachtwacht) en etsen van de meester en voor de speciale tentoonstellingen die de opening van het Rembrandtjaar omlijsten. Daarnaast worden vier Nederlanders gevolgd voor wie de schilder een bijzondere betekenis heeft: zanger en amateurfotograaf Marco Borsato, die zich bij het fotograferen laat leiden door de ook voor Rembrandt zo belangrijke lichtinval; schrijfster Simone van der Vlugt, die werkt aan een historische roman over Geertje Dircx, de oppas met wie de schilder een gedoemde relatie had; musicus Henny Vrienten, die liefhebber is van oude kunst; en fotografe Carla van de Puttelaar, bekend om haar Rembrandteske portretten van vooral vrouwelijk naakt.

At Eternity’s Gate
Vanaf 7 februari in de bioscoop
Wanneer Vincent van Gogh (Willem Dafoe) in 1886 verhuist, met als doel door te breken als kunstenaar, leert hij een avant-gardistische groep kunstenaars kennen, onder wie Paul Gauguin. Maar Van Gogh stuit op onbegrip en afwijzingen en vertrekt uiteindelijk naar Arles in de hoop een nieuw bestaan te bouwen. In zijn zoektocht naar aanvaarding, verliest Van Gogh zich echter steeds verder in een wereld van ziekte en depressie. In At Eternity’s Gate gaat regisseur Julian Schnabel, die eerder al succes oogstte met Basquiat en The Diving Bell and the Butterfly (genomineerd voor een Oscar), op verkenning naar de worsteling van Vincent van Gogh om te worden begrepen als kunstenaar.

Close Up: Ossip – van vader op zoon (AVROTROS)
Donderdag 21 februari om 23h00 op NPO2
Wekelijks is documentaire reeks close-up weer op televisie in februari. In de uitzending van 21 februari draait het om Ossip Zadkine. Kunstenaar Ossip bewerkt foto’s van anonieme personen – vaak uit een ver verleden – tot objecten en installaties. Het resultaat is licht verontrustend en raadselachtig. Wie is deze man, die zichzelf niet graag ‘kunstenaar’ noemt en die het woord ‘creatief’ eigenlijk maar een rotwoord vindt? Regisseur Anduo Lucia doet een poging het mysterie te ontrafelen en stuit op een verhaal over verloren vaders en zonen en de prijs van een leven voor de kunst.

Degas: Passion for Perfection
Vanaf 28 februari in de bioscoop
Deze film neemt ons mee naar het Fitzwilliam Museum in Cambridge, waarvan de grote collectie van Degas’ werk het meest representatief is van heel Groot Brittannië. Met exclusieve toegang om zeldzame en diverse werken te bekijken, vertelt deze film het fascinerende verhaal van Degas’ drang naar perfectie door het experimenteren met nieuwe technieken en het bestuderen van meesters uit het verleden. Soms gefrustreerd door zijn eigen falen, werd Degas geconsumeerd door obsessieve principes en verslechterende ogen, maar zijn vastberadenheid om het alledaagse leven vast te leggen was merkbaar in al zijn werk. Omdat hij nooit volledig tevreden was werden veel van Degas’ tekeningen en sculpturen privé bewaard tijdens zijn leven, maar na grondig onderzoek kunnen deze werken gezien worden als sommige van zijn meest prachtig gedetailleerde en expressieve werken in de moderne tijd.

//Vensters leest graag bij collega-schrijvers om op de hoogte te blijven van het kunstnieuws en achtergronden. Dit waren de hoogtepunten van afgelopen maand:

NOS: Echt of nep? Rembrandtjaar begint, test hier hoe goed je de meester kent
https://nos.nl/artikel/2269743-echt-of-nep-rembrandtjaar-begint-test-hier-hoe-goed-je-de-meester-kent.html
Denk je een Rembrandtkenner te zijn? Doe de test en bepaal welke schilderijen nep zijn.

Van Gogh Museum: Zonnebloemen blijven voortaan thuis
https://vangoghmuseum.nl/nl/nieuws-en-pers/persberichten/zonnebloemen-blijven-voortaan-thuis
Onderzoek naar Vincent van Goghs beroemde Zonnebloemen in het Van Gogh Museum heeft veel nieuwe gegevens opgeleverd over de conditie van het schilderij.

Louisiana: Het advies van 8 kunstenaars aan jonge kunstenaars [EN]
https://www.youtube.com/watch?v=qyKXw24JX5g
Marina Abramovich, William Kentridge, Patti Smith en 5 anderen geven hun kunstenaarsadvies.

Februari 2019
1 februari: Piet Mondriaan -75 jaar geleden overleden
2 februari: de Presentatie in de Tempel – katholieke feestdag
14 februari: Valentijnsdag dag van de liefde

 

Categorieën: Kunst nieuws

Door Misbruik Getekend: de Schilderijen van Artemisia Gentileschi

Kunst nieuws - do, 31/01/2019 - 15:33

Het is niet het zwaard, niet het bloed dat uit de hals van de man gutst dat ‘Judith doodt Holofernes’ zo’n indrukwekkend schilderij maakt. Het is de vastberaden blik van Judith, vol opgekropte woede, vol van gerechtigheid. Het doek lijkt een uiting van al het onrecht dat de maker Artemesia Gentileschi door mannen is aangedaan: verkrachting, wanbetaling, onderdrukking. #MeToo in de barok…

Het is een veel gehoorde klacht: de rol van vrouwen is ondergewaardeerd in de Westerse kunstgeschiedenis. Maar stel de vraag: ‘noem drie invloedrijke vrouwelijke kunstenaars’ en het zal veel mensen nog niet meevallen een antwoord te vinden. Heel 2019 besteedt //Vensters daarom aandacht aan de vergeten vrouwen van de kunstgeschiedenis. Wie waren zij? Wat hebben ze gemaakt? Vandaag Artemesia Gentileschi, de eerste succesvolle vrouwelijke kunstenaar van de barok.

Misbruik
Artemisia Gentileschi groeide op in het schildersatelier van haar vader Orazio Gentileschi, een beroemde renaissance-schilder. Op 18 jarige leeftijd ging ze in de leer bij landschapsschilder Agostino Tassi, wat uitliep op een verschrikkelijke ervaring. Tassi verkrachtte Artemisia meerdere malen. Er volgde een rechtzaak, die Artemisia uiteindelijk won. Maar om de schuld van Tassi te bewijzen, moest ze een vreselijk gynaecologisch onderzoek ondergaan.

Het seksueel overschrijdend gedrag van Tassi zou Artemisia’s hele leven blijven bepalen. In haar schilderijen komen opvallend veel situaties van seksueel en machtsmisbruik voor. Ze schilderde minstens vijf keer het Bijbelse verhaal van Susanna en de Ouderlingen. Hierin is Susanna aan het baden als ze wordt bespied door twee oude rechters. In veel barokke schilderingen wordt Susanna afgebeeld als verleidster. Maar in de werken van Artemisia Gentileschi probeert Susanna juist aan de oneerbare voorstellen van de oude mannen te ontkomen, zoals Artemisia ook Tassi probeerde te ontlopen.

Erkenning
Na haar vreselijke ervaring met Tassi, trouwde Artemisia snel met de jonge schilder Pierantonio Stiattesi en verhuisde naar Florence. In 1616 werd ze hier als eerste vrouw toegelaten tot de kunstacademie. Haar werken uit deze tijd tonen sterke vrouwen uit de Bijbel en uit de geschiedenis. Ze maakte meerdere zelfportretten, waardoor we nu weten hoe Artemisia eruit heeft gezien.

Ondanks haar succes aan de academie en bij de adel, bleef Artemisia arm. Haar schilderijen brachten minder geld op dan werken van haar mannelijke concurrenten en rekeningen bleven vaak zelfs geheel onbetaald. In 1620 besloot ze daarom terug te keren naar Rome, waar de schilderkunst gedomineerd werd door de stijl van Caravaggio. In haar composities uit Rome zien we deze invloed terug. Ze gebruikt veelvoudig clair-obscure en kiest voor dramatische momenten.

Herontdekking
Het werk van Artemisia Gentileschi wordt zeer gewaardeerd. Na haar tijd in Rome vroeg de Engelse koning Karel I aan Artemisia en Orazio Gentileschi om hofschilders te worden in Engeland. Ook hier schildert ze nog vaak heftige schilderijen, zoals de werken over het Bijbelverhaal van Judith en Holofernes. De woede waarmee Judith Holofernes onthoofdt, toont de pijn die Artemisia tijdens haar leven is aangedaan.

Na haar dood in 1652 raakten de schilderijen van Artemisia Gentileschi in de vergetelheid. Pas in de jaren 70 van de 20e eeuw kwam er opnieuw aandacht voor haar werk. Kunsthistorici schreven dat vrouwelijke kunstenaars ten onrechte minder waardering kregen dan hun mannelijke tijdgenoten. Toch lijkt de echte herontdekking van Artemisia Gentileschi pas de afgelopen jaren te hebben plaatsgevonden. Recent werden meerdere werken geveild voor meer dan een miljoen euro en kocht de National Gallery een zelfportret voor 3.6 miljoen euro.

De National Gallery zal in 2020 een overzichtstentoonstelling van Artemisia Gentileschi organiseren. Er zijn slechts 60 werken van haar hand bekend en het museum probeert zoveel mogelijk van deze schilderijen naar Londen te halen. Eindelijk volgt dan de waardering voor Artemisia Gentileschi, die ze verdient.

Categorieën: Kunst nieuws

De Symboliek van de Vlucht naar Egypte

Kunst nieuws - ma, 28/01/2019 - 11:20

Vlak na de geboorte van Jezus moesten Jozef en Maria vluchten. Judea was onveilig geworden omdat Koning Herodes de pasgeboren ‘koning der Joden’ wilde doden. De vlucht naar Egypte is een favoriet onderwerp in christelijke kunst. Nicolas Poussin schilderde de scene in 1657 en stopte het werk vol met symbolische verwijzingen!

Er was iets bijzonders gebeurd in Bethlehem. De zoon was God was geboren in een stal buiten de stad. Drie Wijzen waren speciaal naar Judea gekomen om hun eer te bewijzen. Maar Jezus liep nu gevaar. Koning Herodes had de opdracht gegeven alle pasgeboren kinderen te laten doden, omdat hij een gevaar zag in de geboorte van de messias. Een engel kwam Jozef en Maria waarschuwen en raadde hen aan om te vluchten naar Egypte! Nicolas Poussin schilderde de Vlucht naar Egypte meerdere malen. Het thema was mooi excuus om landschappen te kunnen schilderen, maar daarnaast een vingeroefening in Bijbelse symboliek!

Symboliek
De vlucht naar Egypte is de eerste kennismaking van Jezus met de harde buitenwereld. In het schilderij van Nicolas Poussin vluchtten Jozef en Maria van het licht naar het donker. De veilige lichte wereld wordt achtergelaten. Links zien we de verheven classicistische architectuur als symbool voor het goddelijke, rechts de woeste natuur als allegorie voor het menselijke. Maria kijkt nog weemoedig om naar het verleden, terwijl Jozef zich laat leiden door de engel de toekomst in.

Maar wie goed kijkt kan meer Bijbelse verwijzingen terugvinden. De liggende herder op de achtergrond is een verwijzing naar de geboorte van Jezus en de aanbidding door de herders. In het kerstverhaal vertelt een engel aan de herders dat Jezus is geboren. Nu is het opnieuw een engel die Jozef en Maria waarschuwt dat ze Judea moeten verlaten.

Door de afbeelding van de ezel kan het schilderij ook gezien worden als een voorbode voor de passieweek. Jezus zit immers ook op de rug van een ezel bij de binnenkomst in Jeruzalem met palmpasen. Door de verwijzingen naar de herder en naar palmpasen, brengt Poussin de geboorte en de dood van Jezus samen in dit schilderij.

Voorwerpen
Poussin heeft nog meer verborgen symboliek in zijn schilderij gestopt. De gouden kruiken op de Griekse zuilen verwijzen naar goddelijke band tussen Maria en Jezus. De kruik is een traditioneel symbool van het moederschap. Het water op de achtergrond verwijst naar de beschrijving van de vlucht naar Egypte in het evangelie van pseudo-Matteüs. Volgens deze apocriefe bron moesten Jozef en Maria met een bootje een rivier oversteken.

Rechts op de achtergrond zien we een adelaar een slang grijpen. Deze scene is een allegorie voor de overwinning van het goede op het kwade. De slang heeft in de christelijke beeldtaal altijd een negatieve lading, omdat Eva zich liet verleiden door een slang om van de verboden vrucht te eten. De adelaar is vaak een verwijzing naar God.

Met de vlucht naar Egypte begint de kindertijd van Jezus, waarin hij zijn eerste wonderen verricht. Volgende maand zullen we in deze serie de wonderen van Jezus verder onder de loep nemen!

Categorieën: Kunst nieuws

Caravaggisten-expo mist goede dosis Caravaggio

Kunst nieuws - vr, 25/01/2019 - 10:22

Het spel van licht en donker van Caravaggio trok kunstenaars uit heel Europa naar Rome. Ook de Utrechtse schilders Dirck van Baburen, Hendrick ter Brugghen en Gerard van Honthorst waren erbij. In het Centraal Museum is nu te zien hoe deze Utrechtste schilders zich lieten inspireren door Caravaggio’s werk. In de tentoonstelling wordt hun werk vergeleken met Caravaggisten uit heel Europa. Maar waar is Caravaggio?

Reizigers uit het Noorden kwamen Rome binnen via de stadspoorten bij het Piazza del Popolo, waar de Santa Maria del Popolo kerk staat. In deze kerk hangen twee schilderijen van Caravaggio: de Bekering van Paulus en de Kruisiging van Petrus. Caravaggio was voor Utrechtse schilders Dirck van Baburen, Hendrick ter Brugghen en Gerard van Honthorst waarschijnlijk dus het eerste dat ze van Rome zagen!

De Utrechtse Caravaggisten
De Kruisiging van Petrus het ook eerste wat bezoekers zien bij de tentoonstelling Utrecht, Caravaggio en Europa. Niet het origineel van Caravaggio helaas, maar een kopie van een leerling en een schets van Gerard van Honthorst. Van Honthorst is één van de sterren van de tentoonstelling en is beroemd om zijn groepsportretten bij kaarslicht. Hij wordt daarom ook wel Gerard della Notte (Gerard van de Nacht) genoemd.

Gerard van Honthorst meest beroemde schilderij de Koppelaarster (bovenaan dit artikel) hangt in Utrecht naast De Liederlijke Student en Het Vrolijke Gezelschap met de Luitspeler. De koppelaarster, de joviale man, de prostitué en de luit als symbool voor onkuisheid komen terug in alle drie de schilderijen. Je zou willen dat zelf bij de speelse scene had kunnen zijn.

Utrecht, Caravaggio en Rome
De tentoonstelling in Utrecht is een echte kijk-en-vergelijk expositie, waarbij schilderijen over hetzelfde onderwerp bij elkaar zijn gegroepeerd. Een uitgebreide serie over David en Goliath laat de verschillen in aanpak zien. Orazio Gentileschi schildert bijvoorbeeld het dramatische moment waarop David met zijn zwaard Goliath dood. Simon Vouet en Jusepe de Ribera kiezen voor een moment later als David met het hoofd van Goliath in zijn handen staat.

Hoe zou Caravaggio dit gedaan hebben? Bezoekers zullen het nooit weten, want Caravaggio’s versie van David en Goliath is niet in Utrecht. Het is het grote makke van het de tentoonstelling. Er zijn slechts twee werken van Caravaggio in Utrecht te zien. Hierdoor is het nauwelijks mogelijk om de Carvaggisten met de grote meester te vergelijken.

Utrecht, Caravaggio en Europa is een rijke tentoonstelling met kwalitatief hoogstaande werken van Caravaggisten uit heel Europa. Maar voor wie Caravaggio zelf wil zien, zit er niets anders op dan zelf de lange reis naar Rome te maken…

Categorieën: Kunst nieuws

Op zoek naar de geheimen van Rembrandt – Wat is Impasto?

Kunst nieuws - di, 22/01/2019 - 10:00

Kranten en nieuwswebsites melden deze week dat het ‘Geheim achter impastotechniek Rembrandt ontdekt’ is. Onderzoekers van de TU Delft en het Rijksmuseum hebben in Rembrandt’s schilderijen het zeldzame metaal plumbonacriet aangetroffen. Maar wat betekent dit nou? Was Rembrandt een chemicus die zijn eigen stoffen maakte? En wat is impasto eigenlijk? 

Kijk eens goed naar het huwelijksportret van Maerten Soolmans. Een zelfverzekerde man, dure kleren, klaar voor de toekomst met zijn aanstaande vrouw. Maar kijk ook eens naar de schildertechniek. De witte verf van het rozet op de mouw van Soolmans is door Rembrandt dik opgebracht. Waarom deed hij dit?

Rembrandt van Rijn – Portret van Maerten Soolmans (+ details in panel b & c)

Wat is Impasto?
Het aanbrengen van dikke lagen verf met een kwast of paletmes heet impasto. Schilders gebruikten deze techniek vaak om onderdelen op een schilderij te highlighten. Door de dikkere verf ontstaat een andere textuur en een andere lichtval. In het voorbeeld van het huwelijksportret van Maerten Soolmans zorgt dit effect ervoor dat de stof levensechter lijkt. Het versterkt het spel van licht en schaduw.

Tegenwoordig wordt impasto vaak bereikt door de olieverf direct uit de tube (onverdund) op doek aan te brengen of door speciaal impasto-medium te gebruiken dat extra dik is. Maar voordat er tubes verf waren, werden allerlei andere trucs bedacht. Zo gebruikte William Turner bijenwas om dikkere verf te krijgen. Onderzoekers zijn al jaren op zoek naar het geheim achter de impastotechniek van Rembrandt.

Impasto in de kunstgeschiedenis
Titiaan en Rembrandt waren de eersten die impasto gingen gebruiken en waarschijnlijk hadden ze ongeveer dezelfde techniek. In Titiaan’s schilderij Pastoraal Concert is de weerspiegeling op het glas weergegeven met impasto op de kan die Venus vasthoudt. De witte verf is dikker aangebracht dan de overige verf op het schilderij.

Andere kunstschilders gebruikten impasto ook om dynamiek in hun werk te krijgen. Vincent van Gogh is hier een goed voorbeeld van. De beweging in zijn schilderijen wordt versterkt doordat je de snelle bewegingen van zijn kwast in de verf gegroefd ziet. In de Sterrennacht is dit effect erg sterk.

Terug naar Rembrandt
De onderzoekers van de TU Delft hebben nu aangetoond dat het zeldzame  loodmetaal plumbonacriet (Pb5(CO3)3O(OH)2) in de impasto-verf van Rembrandt zit. Maar wat zegt dit over zijn impastotechniek? Rembrandt kan plumbonacreit niet zelf toegevoegd hebben en dus moet het ontstaan zijn bij een chemische reactie in zijn verf.

De onderzoekers zijn gaan zoeken naar oude verfrecepten en vonden een bijzonder medium bestaande uit loodoxide:verf:water in een ratio van 1:4:4. Volgens het recept moest je dit medium mengen met je pigment en een uur lang verwarmen totdat een stroperige pasta ontstaat. Rembrandt heeft dit recept mogelijk gebruikt om de dikke verf te creëeren voor zijn impasto.

Loodwit was het meest gebruikte witpigment in de Gouden Eeuw en mogelijk is dit lood-houdende stofje de bron van het plumbonacriet. Maar als loodwit zoveel werd gebruikt, waarom is plumbonacriet dan zo zeldzaam op schilderijen? De onderzoekers vermoeden dat het dikke impasto-medium van Rembrandt alkalisch was waardoor het plumbonacriet uit het lood-wit kon vormen. Door de vondst van plumbonacriet weten we nu dus iets meer over het bijzondere medium dat Rembrandt gebruikte voor zijn impastotechniek!

Categorieën: Kunst nieuws