Academie voor Beeldende Kunsten Mol

Kunst nieuws

Een Iconische Foto van Armoede

Kunst nieuws - wo, 21/08/2019 - 08:45

Dorothea Lange gaf armoede een gezicht. De uitzichtloze blik van een moeder. Twee kinderen die zich verstoppen achter haar schouders. Bijna iedereen kent de iconische foto die Lange maakte van een jonge migrantenmoeder in Californië tijdens de crisis van de jaren 30. Wie was deze vrouw?

Tijdens de grote crisis van de jaren 30 startte de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt een groot steunprogramma om de economie weer op de rit te krijgen. In het kader van deze ‘New Deal’ werd de Farm Security Administration (FSA) opgericht om arme boeren aan land en werk te helpen. De FSA huurde ook 11 fotografen in om de armoede van de seizoensarbeiders vast te leggen.

Het doel van de FSA foto’s was om de Amerikanen te het boerenbestaan te laten zien. De foto’s werden gebruikt in de media en voor educatie. De fotografen kregen de opdracht van de FSA om in een documentaire-achtige stijl te werken. Ze moesten het beleid van de New Deal laten zien, maar tegelijk de het gevoel van de uitzichtloosheid van de armoede over te brengen. Op deze manier dienden de foto’s als rechtvaardiging voor het beleid uit Washington.

Serie
Dorothea Lange werkte voor de FSA tussen 1935 en 1939. In 1936 stopte Lange bij een kamp van dagloners bij Nipomo in Californië. Ze kwam een terug van een maand lang fotograferen en had weinig tijd. Binnen 10 minuten maakte een serie van 7 foto’s van een jonge moeder in een tentje.  Haar wanhoop en uitzichtloosheid spreekt uit de foto’s. Ze schreef in haar dagboek: ‘Berooide seizoensarbeiders in Californië; een 32-jarige moeder van zeven kinderen.’

Lange fotografeerde de moeder eerst van een afstandje, maar kwam iedere foto een stap dichterbij. De aangrijpende 7e foto was een close-up. Nog voordat Lange de foto naar de FSA stuurde, liet ze het beeld publiceren in de krant San Francisco News. De foto werd hierdoor op slag beroemd en de lokale overheid stuurde meteen 20,000 kilo eten naar het kamp. Ondanks dat de foto van de jonge moeder de aanleiding was voor dit gebaar, had ze er zelf geen profijt van. Ze was op dat moment allang weer verder getrokken. Toch groeide de vrouw op de foto uit tot het beeld van de vele Amerikaanse migranten die zochten naar werk.

Omdat Dorothea Lange niet naar de naam van de vrouw had gevraagd, wist ze na publicatie niet wie er op de foto stond. Pas in 1978 bleek dat Florence Owens Thompson de vrouw op de foto was. Thompson stamde af van Native Americans (Indianen), en was dus niet zoals de meeste arbeidsmigranten van Europese komaf. Haar man was overleden aan tuberculose en ze had jarenlang gewerkt op het land en in restaurants om haar 6 kinderen te voeden. Aan Dorothea Lange had ze alleen maar slechte herinneringen: “Ik wou dat Lange mijn foto niet had genomen. Ik krijg er geen cent van. Ze vroeg mijn naam niet. Ze zei dat ze de foto’s niet zou verkopen. Ze zei dat ze me een kopie zou sturen. Dat heeft ze nooit gedaan.”

“Gephotoshopt”
Dorothea Lange had de foto met grote snelheid genomen. Bij de eerste afdruk kwam ze er achter dat in de rechterbenedenhoek de duim van de moeder te zien was. De vrouw hield zich vast aan het schamele tentje. Lange vond de duim storend en gaf opdracht de foto te retoucheren. Omdat de technieken van de jaren 30 niet zo goed waren, is de ingreep van Lange is nog goed te zien. Op de foto’s hierboven is de originele foto naast het bewerkte beeld te zien.

Dorothea Lange heeft met haar foto’s van de armoede tijdens de grote economische crisis de documentaire fotografie op de kaart gezet. Vanwege haar succes, werd ze in de jaren 40 ingehuurd om foto’s te maken tijdens de Tweede Wereldoorlog in Japan. Na de oorlog reisde Lange over de wereld met haar echtgenoot Paul Taylor, en maakte fotoreportages voor tijdschriften zoals Life en Fortune. Maar nooit overtrof ze haar foto van Florence Owens Thompson, die uitgroeide tot het beeld van armoede.

//Vensters Thema 2019: Vrouwen in de Kunst
Yayoi Kusama: Stippen en Pompoenen tot in de Eeuwigheid!
Jenny Saville’s Vrouwen: Schoonheid of Anti-Schoonheid?
Door Misbruik Getekend: Schilderijen van Artemisia Gentileschi
Rachel Ruysch: Wat is de verborgen betekenis van een bloemstilleven?
De Doorbraak van Vrouwelijke Kunstenaars in het Impressionisme

Categorieën: Kunst nieuws

Moderne Ruïnes – Bonnefanten Award voor Marwan Rechmaoui

Kunst nieuws - vr, 16/08/2019 - 11:12

De Libanese kunstenaar Marwan Rechmaoui heeft de Bonnefanten Award for Contemporary Art gewonnen. Rechmaoui haalt de architectuur uit Libanon de museumzalen in. De moderne ruïnes die ontstonden door de burgeroorlog tonen de complexe geschiedenis van Beiroet. De tentoonstelling van zijn werk is deze maand nog te zien!

Iedere twee jaar rijkt het Bonnefantenmuseum in Maastricht de Bonnefanten Award for Contemporary Art uit. De Award is een eerbetoon aan een levende niet-Westerse kunstenaar met een uitzonderlijk oeuvre en aanwijsbare invloed op andere kunstenaars, tentoonstellingsmakers en kunstprofessionals. Dit jaar was het aandachtsgebied het Midden-Oosten en won Marwan Rechmaoui de prijs.

Marwan Rechmaoui – Monument for the Living

Gebouwen
Marwan Rechmaoui werd geboren in Libanon, maar verhuisde naar het buitenland op 8 jarige leeftijd. Toen hij in 1993 terugkwam in zijn thuisland, trof hij een andere wereld aan. De hoofdstad Beiroet was door de burgeroorlog verscheurd. De mooiste plekken van de stad deden kil en verlaten aan. De veranderende stad was de inspiratie voor de kunst van Rechmaoui.

Rechmaoui maakt replica’s van bekende gebouwen in Beiroet, die door de burgeroorlog veranderd of verlaten zijn. Spectre (afbeelding boven dit artikel) toont een luxe appartementencomplex uit de jaren zestig, dat tegenwoordig is ingenomen door krakers. Iedere huis staat als een schoenendoos in een muur vol versleten schoenen. Je vraagt je af hoe de inwoners hier leven.

Marwan Rechmaoui – Pillars (serie)

Historie
Ieder bouwwerk dat Rechmaoui reproduceerde voor de tentoonstelling in het Bonnefantenmuseum voelt als een litteken van de burgeroorlog. Zo is Monument for the Living, een replica van de Murrtoren in Beiroet. Ooit had dit een modern winkelcentrum moeten worden, maar dankzij de burgeroorlog werd het nooit afgemaakt. Het betonnen geraamte staat nog steeds als een moderne ruïne in de stad.

Niet alle beelden van Rechmaoui zijn zulke letterlijke kopiëen. Hij maakte een serie betonnen pilaren die wonderlijke vormen hebben gekregen: engelen, olifanten of eindeloze trappen. Zijn het kapot geschoten gebouwen? Of kijk je naar het skelet van een beeld in opbouw? De beelden van Marwan Rechmaoui tonen de harde werkelijkheid van Beiroet, maar laten tegelijkertijd ruimte voor je eigen verbeelding.

Juist deze dubbelzinnigheid, waar hij continue mee speelt, maakt Marwan Rechmaoui een interessante kunstenaar. Tegelijkertijd heb je wel erg veel kennis nodig over Beiroet om deze diepgang in het werk van Rechmaoui te begrijpen. Hierdoor zit je soms meer door het boekje met begeleidende teksten te bladeren, dan naar zijn beelden te kijken. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?

Categorieën: Kunst nieuws

Manet vs. Degas: Het schilderij dat een vriendschap verstoorde

Kunst nieuws - di, 13/08/2019 - 10:15

Édouard Manet en Edgar Degas werden na hun eerste ontmoeting in het Louvre goede vrienden. Een portret dat Degas van Manet’s vrouw maakte, veranderde echter alles. Manet was niet tevreden over het portret en vernielde het doek. Vanaf die dag waren Manet en Degas plots ook concurrenten…

Het moet een koude januaridag in 1862 geweest zijn, toen Manet en Degas elkaar voor het eerst ontmoeten. Edouard Manet was 30 jaar oud en stond in het Louvre Velazquez’ portret van Infante Margarita te kopiëren. Degas had hetzelfde werk uitgekozen, om een ets van te maken en bewerkte ter plaatse een graveerplaat. Na deze eerste ontmoeting in het Louvre bleven Manet en Degas levenslang vrienden.

Vriendschap
Édouard Manet kwam uit een rijke familie van diplomaten en rechters. Ook Edgar Degas kwam uit een rijk gezin; zijn vader was bankier. Niet veel impressionisten kwamen uit zo’n goed milieu en daardoor hadden Manet en Degas meteen een klik. Manet was slechts twee jaar ouder, maar genoot van meer aanzien dan Degas. Bij hun ontmoeting had Manet bijvoorbeeld al op de salon geëxposeerd en Degas nog niet.

Manet’s stijl was realistisch zoals Courbet, maar in zijn onderwerpkeuze erg gewaagd. Het zorgde voor schandalen op de salon met Le Déjeuner sur L’Herbe (1863) en Olympia (1865). De faam van Manet werd hierdoor alleen maar groter. In de vriendschap tussen Manet en Degas was Manet hierdoor de gevestigde kunstenaar en voelde Degas zich een leerling, die Manet’s stijl kopieerde.

Suzanne Leenhoff
Een jaar na zijn eerste ontmoeting met Degas trouwde Edouard Manet met Suzanne Leenhof. Suzanne kwam uit Zaltbommel en was door Edouard’s vader naar Frankrijk gehaald om pianolessen te geven aan zijn kinderen. Édouard Manet kreeg stiekem een relatie Suzanne. Hij moest hun relatie tien jaar in het geheim houden, en wachtte tot na de dood van zijn vader voordat hij met haar in het huwelijksbootje stapte.

Als goede vriend kwam Degas regelmatig over de vloer bij de Manets. Hij schilderde Édouard en Suzanne Manet in 1868. Édouard zat onderuitgezakt op een bank, terwijl zijn vrouw piano speelde. Degas liet het schilderij als cadeau voor Manet bij het echtpaar achter. Maar Édouard Manet was niet tevreden over het doek en besloot het rechterstuk over te schilderen.

Toen Degas bij een volgend bezoek zag wat zijn vriend had gedaan, was hij geschokt. Degas vertelde later aan kunsthandelaar Ambroise Vollard: “Ik vertrok zonder afscheid te nemen en nam mijn schilderij met me mee. Toen ik thuiskwam, nam ik een klein stilleven dat hij me had gegeven. ‘Mijnheer,’ schreef ik, ‘ik breng uw pruimen terug.'”

Nasleep
Tot op de dag van vandaag is onduidelijk waarom Manet zo heftig op het schilderij van Degas reageerde. Vond hij dat zijn vrouw lelijk was geschilderd? Of was het een reactie op de recente successen van Degas? Ook Degas had sinds 1865 namelijk meerdere malen op de salon geëxposeerd en Manet’s senioriteit was hierdoor een beetje verdwenen. Manet en Degas waren concurrenten geworden.

Zo intensief als de vriendschap tussen Manet en Degas was in de jaren 1860, is de relatie tussen de twee kunstenaars niet meer geweest na het incident met het schilderij van Suzanne Manet. Beide gingen meer hun eigen weg. Manet bleef exposeren op de salon, terwijl Degas met de impressionisten eigen tentoonstellingen ging organiseren. Manet en Degas bleven op afstand bevriend, maar waren nu ook concurrenten.

De //Vensters zomerserie van 2019 gaat over rivaliteit in de kunst. In 5 artikelen gaan we op zoek naar de mooiste verhalen over strijd tussen beroemde kunstenaars. De Zomerseries van afgelopen jaren gingen over het Naakt, Verboden Kunst en Kleur. Teruglezen? Zie hier het overzicht!
Eerder bijdragen:
– Leonardo vs. Michelangelo: Wie is de grootste Renaissance kunstenaar?

Rubens vs. Poussin: Rivalen na de Dood

Categorieën: Kunst nieuws

Kerry James Marshall: de Onzichtbare Zwarte Man Zichtbaar Maken

Kunst nieuws - zo, 11/08/2019 - 12:01

Kerry James Marshall strijdt al tientallen jaren tegen de achtergestelde positie van zwarte kunst. Waarom zijn er weinig zwarte mensen te zien op schilderijen? Waar zijn de zwarte kunstenaars in de museumzalen en de kunstgeschiedenis? De schilderijen van Kerry James Marshall zijn een aanklacht tegen discriminatie.

De Amerikaanse schrijver Ralph Ellison schreef in zijn boek ‘Invisible Man’ over een zwarte man, die zich onzichtbaar voelt. Als zwarte Amerikaan wordt zijn individualiteit niet gezien, maar wordt hij alleen beoordeeld op zijn huidskleur. Al zijn ambities worden in de kiem gesmoord. Toen Kerry James Marshall het boek las, herkende hij de positie van de zwarte kunstenaar in de hoofdpersoon. Zwarte kunstschilders worden nauwelijks serieus genomen.

Politieke boodschap
De schilderijen van Kerry James Marshall leggen de positie van zwarte mensen in Amerika pijnlijk bloot. “Better Homes Better Gardens” toont een geidealiseerde wereld, waarin een huizenprojecten voor armen wordt neergezet als de mooiste plek van de stad. De ironie spat van het doek. De arme wijken waarin zwarte Amerikanen opgroeien zijn vaak eerder geassocieerd met hoge criminaliteitscijfers dan met een droomwereld. Iedere Amerikaan zou gelijke kansen moeten hebben, maar is dit ook echt waar?

Soms zijn de werken van Marshall confronterend. Zoals “Souvenir I” waarop een zwarte vrouw te zien is in een woonkamer. Bovenaan het schilderij zijn tientallen zwarte mensen afgebeeld die streden tegen racisme. Zij bereikten niet de grote herdenkingsstatus van Martin Luther King, die samen met de Kennedy’s op een poster aan de muur hangt. Ook dit is weer ironisch. John F. Kennedy was een progressieve president wiens dood veel wordt herdacht, maar hij deed niets tegen rassenscheiding. De echte voorvechters van gelijkheid zijn ondertussen grotendeels in de vergetelheid geraakt.

Kerry James Marshall – Frankenstein & the Bride of Frankenstein

Zwartheid
In de schilderijen van Kerry James Marshall zijn de personen altijd diep en diep zwart. Hij viert de zwarte huidskleur. Marshall zegt hier zelf over: “De meeste mensen zullen automatisch zeggen: ‘Zwarte mensen zijn niet zwart, ze zijn bruin’. Maar als je de retorische betekenis van zwartheid gebruikt, waarom zou je het dan niet artistiek concreet maken? Dus dat is wat ik doe.’ De schoonheid van het zwarte lichaam benadrukt hij in al zijn schilderijen, die dus tevens symbool zijn voor bruine en getinte mensen.

De ironische titel “Frankenstein” en “Bride of Frankenstein” voor een duo-naaktportret verwijst naar de vele vooroordelen die nog bestaan. Zwarte mensen die als beesten worden behandeld. Denk bijvoorbeeld aan voetballers die worden begroet met oerwoudgeluiden. Of vooroordelen over  seksualiteit, zoals de grootte van de penis van de zwarte man. Het racisme van deze vooroordelen is een terugkerend thema in Marshall’s werk.

Kunstgeschiedenis
Kerry James Marshall plaatst zijn schilderijen nadrukkelijk in de kunstgeschiedenis. Veel van zijn schilderijen bevatten verwijzingen naar beroemde witte kunstschilders. Neem nou “Past Times” waarvan de compositie is gebaseerd op Seurat’s “Un dimanche après-midi à l’Île de la Grande jatte”.

Het is Marshall’s aanklacht tegen de ‘witte kunstgeschiedenis’, waarin zwarte kunstenaars grotendeels vergeten zijn. Om te onderstrepen hoe er wordt neergekeken op zwarte kunst, maakte hij een serie schilderijen van zwarte vrouwelijke kunstenaars. In de schilderijen zie je hoe de vrouwen een nummertjes-schilderij inkleuren. Hij laat zien hiermee zien hoe neerbuigend er soms over schilderijen van zwarte kunstenaars wordt gedaan.

Racisme
In het schilderij boven dit artikel schilderde Kerry James Marshall een onzichtbare witte man en een onzichtbare zwarte man. De boodschap is duidelijk: ondanks dat de zwarte man zichtbaar is, wordt hij niet gezien. De zwarte kunstenaar is onzichtbaar zoals in het boek van Ralph Ellison.

Marshall probeert met zijn schilderijen ‘de Onzichtbare Man’ zichtbaar te maken. Hij vecht tegen racisme en hoopt gelijke kansen voor zwarte kunstenaars te creëeren. De shooting in El Paso deze week laat zien dat racisme en ‘white supremacy’ in de Verenigde Staten nog aan de orde van de dag is. Laten we Kerry James Marshall steunen in zijn strijd! Misschien dat een groot Europees museum eens zou kunnen beginnen met een retrospectief…

Categorieën: Kunst nieuws

Venetiaanse Vernieuwingen dankzij Titiaan, Tintoretto en Veronese

Kunst nieuws - di, 06/08/2019 - 09:32

Titiaan was jarenlang onaangetast de belangrijkste kunstenaar van Venetië. Maar hij werd uitgedaagd door de jongere Tintoretto en Veronese nadat zij hun eigen atelier openden in de stad. Er ontstond een speelse competitie tussen de drie kunstschilders die zorgde voor een vernieuwing van de schilderkunst. Titiaan, Tintoretto en Veronese brachten kleur, emotie en dynamiek in de Renaissance!

Tientallen jaren lang was de schilderkunst gedomineerd vanuit Florence en Rome. Leonardo, Michelangelo en Rafael werden gezien als de belangrijkste kunstenaars aller tijden. Deze Florentijnse kunstschilders waren de meesters van ‘disegno’ ofwel tekenen. Ze gebruikten de lijn om perspectief te brengen in hun schilderijen. De krioelende lichamen die Michelangelo bijvoorbeeld schilderde in zijn frescos, waren gebaseerd op een duidelijke ondertekening en voelden juist door de sterke lijnen driedimensionaal en levensecht aan.

 

Titiaan
Na het overlijden van deze 3 Renaissance meesters, probeerden de navolgers van Michelangelo en Raphael hen te evenaren. De Venetiaanse kunstenaar Titiaan koos juist zijn eigen weg. Hij maakte faam met een serie naakte vrouwen, zoals de Venus van Urbino en de Venus met een Spiegel (hieronder). Ook maakte hij steeds meer gebruik van kleur, zoals in de Danaë (bovenaan dit artikel) en de andere erotische schilderijen die hij maakte voor de Spaanse koning Filips II.

Tintoretto vs. Veronese
Rond 1550 kreeg Titiaan concurrentie van twee jonge kunstenaars in de stad. Jacopo Tintoretto, nota bene opgeleid in zijn eigen atelier, kreeg een belangrijke opdracht voor de Scuola Grande di San Marco. Hij schilderde drie gigantische doeken over het leven van Marcus de Evangelist en deze schilderijen werden goed ontvangen. Rond deze tijd vestigde ook Paolo Veronese zich in Venetië. Hij haalde meteen een belangrijke opdracht voor het Doge paleis binnen.

Lange tijd bleef Titiaan van de Venetiaanse schilders nog steeds de meest gewilde. Als je door hem geschilderd werd, kwam je in het rijtje van paus Paulus III, keizer Karel V, koning Frans I en de hertogen van Urbino en Mantua. Tintoretto en Veronese werkten ondertussen aan grote opdrachten. Tintoretto won de competitie om de Scuola di San Rocco te verfraaien. Veronese maakte een fresco-cyclus voor de familie Barbaro, die ambassadeurs waren bij de koningshuizen van Engeland en Frankrijk.

Competitie
Omdat Titiaan, Tintoretto en Veronese steeds met elkaar de competitie aan moesten om opdrachten binnen te slepen, probeerden ze zichzelf steeds te vernieuwen. Zo schilderden ze alle drie het Bijbelse verhaal van de Emmausgangers, waarin Jezus verschijnt aan twee discipelen na zijn kruisdood. Bij Titiaan is dit nog een vrij statisch geheel, waarin Jezus aan tafel zit te eten. Maar Tintoretto en Veronese maken er een dynamisch tafereel van met veel beweging en mensen om Jezus heen.

Het is opvallend hoe vaak Titiaan, Veronese en Tintoretto dezelfde onderwerpen hebben geschilderd. Daardoor konden ze hun verschillen benadrukken en hun kwaliteit laten zien. In de schilderijen rondom de graflegging van Jezus Christus is dit goed te zien. Titiaan introduceerde een nieuwigheidje: het schilderen van de nacht. Michelangelo, Leonardo en Raphael hadden nog nooit een nachtelijk tafereel geschilderd. Veronese en Tintoretto namen het spel tussen licht en donker meteen over en gingen zelfs een stap verder. Zo gebruikte Veronese een verkort perspectief in het lichaam van Christus om zijn kunde te laten zien.

Colore
Door de vele vernieuwingen van de Venetiaanse meesters, ontstond een hele nieuwe ‘Venetiaanse stijl’. In tegenstelling tot de ‘designo’ van Michelangelo en Raphael, richtten de Venetiaanse kunstenaars zich op ‘colore’. Door lijnen te vervagen en kleur centraal te stellen bereikten ze emotioneel geladen werken vol dynamiek. Hiermee waren de Venetiaanse meesters duidelijk anders dan eerdere Renaissance kunstenaars uit Rome en Florence.

Het gebruik van kleur en vervaagde lijnen is goed te zien in de werken die de Venetiaanse kunstenaars maakten van Sint Hieronymus. Waar Michelangelo nog het ideale lichaam probeerde te schilderen, proberen Titiaan, Tintoretto en Veronese het lijden van St Hieronymus in de woestijn te laten zien. De eenzaamheid bracht Hieronymus dichter tot god. Door dynamische composities en kleuren die in elkaar overlopen, leggen ze veel emotie in de schilderijen.

Bassano
Na de dood van Titiaan in 1576, bleven Tintoretto en Veronese de belangrijkste vertegenwoordigers van de Venetiaanse school. Ook Jacopo Bassano kreeg in deze tijd meer opdrachten. Bassano was niet zo vernieuwend als de eerdere Venetiaanse kunstenaars, maar wist hun stijl goed te kopiëren. Zijn schilderijen waren bovendien vaak iets speelser.

Het is bijzonder om te zien hoe snel Titiaan, Tintoretto en Veronese de schilderkunst vooruit hebben gebracht. De vernieuwingen van de Venetiaanse school waren een belangrijke eerste stap op weg naar de Barok, waarin emotie nog meer centraal kwamen te staan. De Venetiaanse kunstenaars gebruikten ook als eerste licht-donker effecten, die later door Rembrandt, Caravaggio en Velazquez nog veel verder zouden worden uitvergroot.

Categorieën: Kunst nieuws

Lesbische Vrouwen in de 19e Eeuwse Kunst: Voor Mannen of Vrouwen?

Kunst nieuws - za, 03/08/2019 - 14:32

In de 19e eeuw werden lesbische vrouwen gezien als het ultieme symbool van vrijheid. Kunstenaars schilderden lesbische koppels en maakten hen zo meer zichtbaar in de samenleving. Of schilderden de veelal mannelijke kunstenaars de lesbische vrouwen vooral als erotische fantasie? In het kader van Pride Amsterdam, vandaag een blik op lesbische vrouwen in de 19e eeuwse kunst!

In de 19e eeuw ontstond er meer aandacht voor seksuele relaties tussen vrouwen. Schrijfster George Sand schreef in haar boek Lélia (1833) voor het eerst over seksueel verlangen tussen twee vrouwen. Charles Baudelaire schreef over lesbische relaties in Les Fleurs Du Mal in 1857 en Charlies Fourier stelde dat lesbiennes “de vrijheid meer verdedigen dan wie dan ook”.

De Slaap
Het kunstwerk boven aan dit artikel, Le Sommeil van Gustave Courbet, is het eerste grote schilderij van een lesbische relatie. Het werk kreeg meteen een cultstatus, vanwege de erotische lading en het onderwerp dat grotendeels taboe was. Omdat het doek werd gemaakt voor de privécollectie van Khalil Bey, kreeg alleen een selecte groep gasten het schilderij te zien. Pas in 1988 werd het doek voor het eerst publiek tentoongesteld.

De opdrachtgever Khalil Bey had een geheime collectie met erotische kunst, waar ook L’Origine du Monde toe behoorde. Gustave Courbet was een realist, die alle lagen van de samenleving schilderde zoals arbeiders, dansers, barmannen, sekswerkers, boeren en dus lesbische vrouwen. Toch is de vraag of dit schilderij gemaakt is om ‘de realiteit af te beelden’ of toch vooral om het oog van heteromannen te behagen. Khalil Bey kocht het in ieder geval om het laatste.

Navolgers
De erotische kant van een lesbische relatie was voor meer kunstenaars een interessant onderwerp. Maar vanwege het taboe op relaties tussen hetzelfde geslacht, was het ook een risico om deze onderwerpen te schilderen. Zoals zo vaak bood de mythologie de uitkomst. De Griekse dichteres Sappho die afkomstig was van het Griekse eiland Lesbos (hier komt ook het woord lesbisch vandaan) had relaties met vrouwen. Sappho werd zo een ideaal excuus om lesbische vrouwen te schilderen.

Henri de Toulouse Lautrec was een schilder van het Parijse nachtleven. Tijdens het schilderen van sekswerkers in bordelen, bleek dat de vrouwen vaak onderling romantische en seksuele relaties hadden. Toulouse Lautrec maakte hiervan meerdere schilderijen. Hij richtte zich juist niet op erotiek, maar schilderde de vrouwen op intieme momenten zoals knuffelen, zoenen of praten. Hij zei ooit over een scène van twee vrouwen die samen op een bank liggen: ‘Dit is superieur aan alles. Niets is te vergelijken met zoiets eenvoudigs.’

Lesbische Vrouwen
Maar de echte ommekeer naar schilderijen waarin niet alleen de erotiek van lesbische relaties wordt getoond, kwam -hoe kan het ook anders- van lesbische vrouwen zelf. De Franse Rosa Bonheur was een beroemd kunstenaar vanwege haar schilderijen van paarden, kalveren, honden en andere dieren. Ze had 45 jaar een relatie met Nathalie Micas en later met de Amerikaanse kunstenaar Anna Klumpke. Rosa Bonheur leefde openlijk samen met vrouwen, maar dat belette haar niet om succesvol te worden als kunstenaar. Ze was lid van de academie en kreeg veel opdrachten.

Ook kunstschilder Louise Breslau woonde samen met een vrouw. Ze schilderde meerdere schilderijen van zichzelf met haar partners. In tegenstelling tot de naakten van haar mannelijke collegea’s, tonen de werken van Breslau gewoon geklede vrouwen. Breslau laat liefde spreken in haar schilderijen, zoals de twee vrouwen in ‘Vriendinnen’. En daarmee raakt ze de kern van iedere relatie. De schilderijen van Breslau worden zo invoelbaar voor iedereen die liefde kent. Kunst voor zowel mannen als vrouwen dus!

Categorieën: Kunst nieuws

Kunstkalender Augustus 2019 – de Verrassende Keuze van de zomer!

Kunst nieuws - do, 01/08/2019 - 10:44

Iedere maand brengt //Vensters kunstmagazine een overzicht van de hoogtepunten uit de kunstwereld. Laat je meenemen op reis langs tentoonstellingen, televisieprogramma’s en het internet. Omdat de grote musea midden in de zomervakantie geen nieuwe tentoonstellingen openen, deze maand een onverwachte selectie uit de kleine musea!

//Vensters’ keuze uit de tentoonstellingen die openen deze maand:

De nieuwe Rembrandt – Sebastiaan Groot
Vanaf 2 augustus 2019 in Museum In ’t Houten Huis, De Rijp
Hij ‘hangt’ al in het Rijksmuseum als aanstormend schildertalent en won het populaire tv programma Project Rembrandt. Sebastiaan Groot exposeert in Museum In ’t Houten Huis in De Rijp vanaf 2 augustus, 15 werken, schetsen en werken o.a. uit het programma. Na acht intrigerende uitzendingen kwam Sebastiaan als onbetwiste winnaar van Project Rembrandt uit de bus en hij kan sindsdien terecht in elk museum. De 21-jarige student kunstgeschiedenis uit Egmond liet een grote indruk achter bij de vakjury van Project Rembrandt. Het winnende meesterwerk ‘Een vallend boek’ is nu in het Rijksmuseum te bewonderen en de schets, met uitleg van de jonge meester zelf op tv-scherm, is te vinden in De Rijp. Een ander winnend doek is van de oma Nel Belleman van Sebastiaan, Sebas voor intimi. Dit ontroerende schilderij hangt in de galerij, net als de naaktcompositie, de olifant in Blijdorp en de gitarist e.a.

Jean Thomassen
Vanaf 13 augustus 2019 in het Museum Slager, ’s Hertogenbosch
In 2016, het jaar van Jeroen Bosch, trok het drieluik Last Judgement Day van Jean Thomassen zeer veel aandacht. Zoveel dat het bestuur van Museum Slager besloot om een grote overzichtstentoonstelling te organiseren. Dat is een unieke gebeurtenis, want sinds eerdere museumtentoonstellingen in Museum het Markiezenhof (1995) en het Westfries Museum in Hoorn (2000 en 2001) was dat niet meer mogelijk. Een kleine groep verzamelaars bezit bijna al zijn werk en een groot gedeelte is in het buitenland. Museum Slager wist de belangrijkste stukken naar Den Bosch te halen en het is waarschijnlijk de enige en laatste keer dat men deze werken tezamen kan bewonderen.

De Lavino Collectie – Staalkaart van Delfts aardewerk
Vanaf 31 augustus 2019 in het Gemeentemuseum, Den Haag
Kleurrijke kraantjeskannen in de vorm van elegante dames, rijk gedecoreerde bloemenhouders, fruitterrines, springpaarden, mensfiguren, door Chinees porselein geïnspireerde voorwerpen, kaststellen, schoentjes en andere miniaturen en zelfs een bord van zeer zeldzaam ‘Delfts zwart’; de encyclopedische waarde van De Lavino Collectie is uitzonderlijk. Niet alleen kocht Lavino breed en divers aan; hij bracht ook paren samen en zelfs een veelvoud aan stellen. Naast de variaties in het vormassortiment verzamelde hij Delfts aardewerk in alle decoratietechnieken: van wit, blauwwit, tot bonte kleuren en pasteltinten met vergulding. Opvallend is tevens zijn oog voor de hoogste kwaliteit. Om tot de beste aankopen te komen omringde Lavino zich met experts op het gebied van Delfts aardewerk en werd hij bijgestaan door zijn echtgenote Paula Lavino-Ridderhof.

Aanraders op TV en in de bioscoop komende maand:

Close Up: Having a Cigarette with Alvaro Siza (AVROTROS)
Donderdag 1 augustus om 22h50 op NPO2
Architect Alvaro Siza is dé belangrijkste Portugese architect van de afgelopen 50 jaar. Veel van zijn belangrijkste gebouwen bevinden zich in zijn geboorteplaats Matosinhos in de buurt van Porto aan de Portugese kust, zoals het Boa Nova Teahouse (1963), de Faculteit voor architectuur (1987-1993), en het Serralves Museum voor moderen kunst (1997). Siza draagt ook de sociale woningbouw een warm hart toe en ontwierp sociale woningbouwcomplexen in onder meer Berlijn en Den Haag. Te zien op NPO 2.

Close Up: Outsider Art (AVROTROS)
Donderdag 8 augustus om 22h50 op NPO2
Merkwaardig zijn ze misschien wel, de kunstenaars in de documentaire Outsider Art (2018), maar niet per se merkwaardiger dan andere kunstenaars of dan wijzelf. De een tekent uitsluitend vogels, de ander kleurrijke netwerken van metro’s en vliegroutes, een derde haar dromen en nachtmerries. Door urenlang in opperste concentratie te tekenen of te schilderen lijken ze iets van grip te krijgen op een verwarrende wereld. Regisseur Jan Wouter van Reijen maakt met deze film voelbaar hoe overrompelend de binnenwereld van deze buitenstaanders eruitziet. Te zien op NPO 2.

The Prado Museum
Vanaf 29 augustus in de bioscoop
Hoe vaak hebben we bij onszelf gedacht: konden musea maar praten! Deze documentaire poogt precies dat te doen: het Prado voor zichzelf laten spreken. Het museum viert in 2019 zijn 200e verjaardag en vertelt het verhaal over zijn leven. Een spectaculaire reis in Madrid die de zes eeuwen van het bestaan van Spanje als land beslaat. Geschiedenis verteld door kunst, door de achtduizend kunstwerken in de collecties van het museum en tegelijkertijd het ontdekken van het verhaal achter elk kunstwerk. Een schilderij is canvas, kleur, materie en vorm, maar het is ook het verhaal van mannen, vrouwen, schilders en koningen, paleizen en koninginnen, welvaart en misère, lichaam en ziel.

//Vensters leest graag bij collega-schrijvers om op de hoogte te blijven van het kunstnieuws en achtergronden. Dit waren de hoogtepunten van afgelopen maand:

YouTube: Drag Queens in het Rijksmuseum
@ https://youtu.be/Nk5DR4IfbAg
Remember the past, create the future‘ is het thema van Pride 2019. Dragqueens Mermaids Mansion combineerde daarom heden en verleden in hun nieuwe video, ín het Rijksmuseum.

Digitale Kunstkrant: RKD laat zien hoe Rembrandt populair werd
@ https://www.digitalekunstkrant.nl/rkd-laat-zien-hoe-rembrandt-populair-werd/
Met documenten uit zijn archief laat het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis in een kleine presentatie zien dat Rembrandt nog helemaal niet zó lang populair is in eigen land.

MuseumTV: Eye – Door de ogen van… Stephanie Afrifa
@ https://museumtv.nl/tentoonstelling/eye-door-de-ogen-van-stephanie-afrifa/
In eerste instantie had Stephanie Afrifa een vijandelijke houding richting de tentoonstelling. Een witte man die kunst maakte over Zuid-Afrika. Echter bij het zien van de tentoonstelling begreep Stephanie de gedachten achter de werken.

Augustus 2019
6 augustus: Transfiguratie katholieke herdenking
15 augustus: Maria Hemelvaart katholieke herdenking
22 augustus: Kroning van Mariakatholieke herdenking
29 augustus: Onthoofding van Johannes de Doper katholieke herdenking

 

Categorieën: Kunst nieuws

Rubens vs. Poussin: Rivalen na hun Dood

Kunst nieuws - ma, 29/07/2019 - 09:55

Peter Paul Rubens en Nicolas Poussin behoren tot de belangrijkste schilders uit de barok. Rubens gebruikte kleur voor expressieve composities en emotioneel geladen werken. Poussin ging uit van heldere lijnen en vormen om het klassieke ideaal te benaderen. Deze verschillende aanpak zorgde voor grote rivaliteit tussen hun navolgers, lang nadat ze zelf overleden waren…

Peter Paul Rubens was een van de meest gevraagde kunstenaars van zijn tijd. Hij werkte voor de Habsburgers, de Spaanse koning en meerdere Italiaanse machthebbers en verspreidde zijn stijl zo over heel Europa. Nicolas Poussin schilderde vrijwel zijn hele leven in Rome, maar was een belangrijke toonzetter van het Franse classicisme. Samen waren Rubens en Poussin daardoor twee bepalende artiesten in de ontwikkeling van de schilderkunst in de 17e en 18e eeuw.

de Franse Academie
In 1648 werd in opdracht van Lodewijk XIV de Franse academie voor kunst opgericht. De Zonnekoning had mede dankzij Nicolas Poussin veel gehoord over de ‘Accademia di San Luca’ in Rome en hij wilde een zelfde soort instituut in Parijs. De Franse academie kreeg als opdracht om schilders op te leiden die konden werken aan het hof van de Franse koning. Veel opdrachten werden alleen vergeven aan kunstenaars die lid waren van de academie.

Vanaf 1665 kreeg Charles LeBrun een belangrijke rol binnen de nieuwe academie, eerst als penningmeester, later als directeur. LeBrun was opgeleid door Nicolas Poussin in Rome en bepleitte een classicistische stijl. In de ogen van LeBrun moest alle kunst gemaakt worden ‘ter eer en glorie’ van de koning. De koninklijke stijl die hij propageerde, was een voortzetting van de ideeën van Poussin.

Onrust 
De richting van die Charles LeBrun had gekozen, werd niet door iedereen gewaardeerd. Philippe de Champaigne, één van de oprichters van de academie, wees in 1671 op het belang van kleur in het werk van Titiaan. Ook kunstcriticus Roger de Piles bekritiseerde de klassieke stijl van LeBrun openlijk in twee traktaten over kleur: Dialogue sur le Coloris (1673) en Conversations sur la Peinture (1677).

Charles LeBrun vond dat het schilderen van perspectief, dat werd bereikt door een wiskundige benadering, centraal behoorde te staan. Hij stelde “De functie van kleur is om de ogen tevreden te stellen, terwijl tekenen de geest raakt.” Hij sloeg vorm dus hoger aan dan kleur. De coloristen vonden dit ouderwets en gebruikte juist de expressieve kracht van kleur om emotie en dynamiek over te brengen.

Twee kampen
Eind 17e eeuw ontstonden zo twee groepen binnen de Franse academie: de Rubenisten die werkten vanuit kleur en een losse penseelstreek en de Poussinisten waarin perspectief en klassieke vorm centraal stond. Het verschil is goed te zien in onderstaande schilderijen van de Sabijnse Maagdenroof. In het schilderij van Poussin zijn heldere lijnen gebruikt voor de architectuur op de achtergrond en zijn alle figuren goed los te onderscheiden. In tegenstelling tot het schilderij van Rubens, waar de mensen in de massa op lijken te gaan en de achtergrond vervaagd is.

Ondanks dat Rubens en Poussin allang overleden waren, werden de twee meesters uit de Barok zo rivalen. De discussie spleet de academie in twee groepen. Toch was het onderwerp niet nieuw. Al in de Renaissance werd gediscussieerd over disegno en colore. Zo zag Vasari lijn en vorm als het hoogste goed, terwijl de Venetiaanse kunstenaars juist vanuit kleur werkten.

 

Onopgelost probleem
De Poussinisten leken lange tijd aan de winnende hand dankzij het leiderschap van Charles LeBrun. Maar na zijn dood kregen de Rubenisten de overhand. Roger de Piles werd in 1699 als amateurschilder toegelaten tot de academie. In 1717 werd ook Antoine Watteau toegelaten tot de academie met zijn schilderij ‘L’Embarquement pour Cythère’. Omdat in dit doek nauwelijks lijnen worden gebruikt en kleurvlakken centraal staan, werd dit gezien als een overwinning voor de Rubenisten.

Antoine Watteau – L’Embarquement pour Cythere

Ondanks dat de Poussinisten dus niet gelukt was om de coloristen buiten de academie te houden, was dit niet het einde van de discussie. Begin 19e eeuw laaide de strijd opnieuw toen Jean-Dominique Ingres en Eugene Delacroix uitgroeide tot de belangrijkste Franse kunstenaars van hun tijd. Het stijve neoclassicisme van Ingres kwam zo tegenover de zwierige romantiek van Delacroix te staan. De discussie over vorm en kleur, werd vooral een strijd over objectieve weergave vs. subjectieve ervaring. Eeuwenlang bleven Rubens en Poussin zo de belangrijkste ideeën over kunst bepalen.

De //Vensters zomerserie van 2019 gaat over rivaliteit in de kunst. In 5 artikelen gaan we op zoek naar de mooiste verhalen over strijd tussen beroemde kunstenaars. De Zomerseries van afgelopen jaren gingen over het Naakt, Verboden Kunst en Kleur. Teruglezen? Zie hier het overzicht!
Eerder bijdragen:
Leonardo vs. Michelangelo: Wie is de grootste Renaissance kunstenaar?

Categorieën: Kunst nieuws