Academie voor Beeldende Kunsten Mol

Kunst nieuws

Hoe is het met de kunst in de Notre Dame? – Een week later

Kunst nieuws - di, 23/04/2019 - 10:00

Ondertussen is het een week geleden dat de Notre Dame in vlammen stond. Specialisten hebben de tijd gehad om de schade op te nemen en de acute problemen te identificeren. Het beeld dat een week later lijkt ontstaan, is dat er een klein wonder heeft plaatsgevonden in de Notre Dame. Tijd voor een update. Welke kunstwerken hebben de brand overleefd? En wat moet er nu gebeuren?

Een week geleden vroegen we ons af welke kunstwerken vernield waren tijdens de brand in de Notre Dame. Ondertussen een week later kunnen we zeggen dat vrijwel alle kunstwerken zijn gered. Natuurlijk is er schade, maar gezien de grootte van de brand en het feit dat het dak volledig instortte, is het een wonder dat niet veel meer verloren is gegaan.

Grote gaten in het dak van de Notre Dame zijn een probleem bij regen. Foto: AP

Waar zijn de hulpdiensten nu mee bezig?
De afgelopen dagen zijn ingenieurs en ander deskundige bezig geweest om de schade op te nemen en de meest acute problemen te identificeren. Het team heeft de afgelopen dagen een aantal kwetsbare beelden en stukken van de muren gestabiliseerd, die bij slecht weer eventueel verder zouden kunnen afbrokkelen of instorten. Ook zijn enkele beelden van waterspuwers verwijderd. Komende dagen zal nog worden gewerkt aan sommige gewelven die de brand hebben overleefd.

Maar het grootste probleem dat nu overblijft is de naderende regen. Tot nu toe hebben de werkers geluk gehad met het droge weer in Parijs, maar waarschijnlijk komt er in de loop van volgende week regen. Dit zou vanwege de gaten in het dak nu regelrecht de kerk in lopen en verdere beschadigingen kunnen veroorzaken. Er wordt daarom nu gewerkt aan een grote ‘paraplu’ of  een soort zeil dat boven de kerk bevestigd kan worden. Het is op dit moment nog niet duidelijk wanneer dit geïnstalleerd gaat worden, maar men hoopt zo snel mogelijk.

Beelden in de Notre Dame na de Brand

Wat is de schade aan de kunstwerken?
Ondertussen is ook de schade aan de kunst in de Notre Dame opgenomen en zijn zelfs de eerste acties al ondernomen om kunstwerken te verplaatsen. Hieronder een overzicht van de status van alle kunstwerken.

Glas-in-lood-ramen
Wonderbaarlijk genoeg zijn alle drie de grote ronde rosette-ramen nog in tact. Verder onderzoek moet uitwijzen wat de precieze staat van de ramen is, omdat de rook en de hitte ook kleine vervuilingen en beschadigingen kunnen hebben veroorzaakt.

Beelden
De vorige week besproken pièta en de beelden van koning Lodewijk XIII en XIV lijken volledig ongeschonden uit de brand te zijn gekomen. Op alle foto’s die naar buiten zijn gekomen, staan de beelden te stralen tussen de brokstukken.

Vervoer van de schilderijen naar het Louvre

Schilderijen
Alle mei-schilderijen hebben de brand overleefd, al zijn er waarschijnlijk vier met aanzienlijke schade. De schade is ontstaan door rook, warmte en water, want de vlammen hebben de schilderijen niet bereikt. Vrijwel alle schilderijen zijn ondertussen al uit de kerk verwijderd en naar het Louvre gebracht voor restauratie.

Houten koor
Zelfs het kwetsbare houten koor lijkt bewaard te zijn gebleven, al is op dit moment volledig onduidelijk hoe groot de schade aan de Gotische houtsnijwerken precies is. Er zijn helaas is geen goede foto’s of berichten over de staat van het koor naar buiten gekomen.

Relieken
Al tijdens de brand zijn de belangrijkste relieken uit de Notre Dame gered en naar het stadhuis gebracht. Maar ook de overige relieken zijn niet beschadigd, omdat ze werden tentoongesteld in de sacristie die niet door het vuur is bereikt. De relieken zijn ondertussen overgebracht naar het Louvre.

Schade in de Notre Dame Foto: AFP / Amaury BLIN

Hoe wordt de Notre Dame herbouwd?
De Franse president Emanuel Macron heeft beloofd dat de Notre Dame binnen vijf jaar volledig herbouwd zal zijn. Dit ambitieuze plan zal nog een race tegen de klok worden. Om alles aan de gang te krijgen, is Macron begonnen met het uitroepen van een competitie voor architecten. Ze mogen voorstellen doen hoe de nieuwe spits van de Notre Dame eruit moeten komen te zien. De spits was een vrij recente (19e eeuwse) toevoeging aan het gebouw en wordt mogelijk dus anders.

In de tussentijd zal er waarschijnlijk een tijdelijke houten kerk verrijzen op het voorterrein van de Notre Dame. Het is nog onduidelijk hoe de kerk eruit moet zien en wie de kerk gaat ontwerpen. Maar burgemeester Hidalgo heeft haar toestemming gegeven voor het idee. Op deze manier hebben gelovigen ook tijdens het herstel van de Notre Dame een plek om te bidden.

Voor zover onze berichtgeving over de Notre Dame. Mochten er de komende weken opnieuw belangrijke ontwikkelingen zijn, dan melden wij ons natuurlijk opnieuw!

Categorieën: Kunst nieuws

//Vensters Kunstbijbel: Feiten & Cijfers

Kunst nieuws - zo, 21/04/2019 - 11:00

Na dertig artikelen rondt //Vensters dit weekend de serie Kunstbijbel af! In dertig kunstwerken zijn de belangrijkste gebeurtenissen uit het Nieuwe Testament verzameld. In dit artikel kijken we terug op deze succesvolle serie. Waar en wanneer werden de werken gemaakt? En welke artikelen waren het meest populair? 

Op eerste kerstdag 2013 schreven we: ‘Komend jaar volgt //Vensters de voetstappen van Jezus op zoek naar de symboliek en de verhalen van het christendom.’ Het plan was om bij de belangrijkste katholieke feestdagen de symboliek van een schilderij onder de loep te nemen.  Maar dit plan liep een beetje uit de hand! Ondertussen zijn we ruim 5 jaar verder en is de serie uitgegroeid tot 30 artikelen. De artikelen behoren tot de kern van de website.

Niet alleen de belangrijkste katholieke feestdagen werden behandeld, maar ook vergeten herdenkingen zoals de Maria Lichtmis, de Besnijdenis van Jezus en de Onbevlekte Ontvangenis kregen hun eigen artikel. Er werd zelfs een vervolgserie gestart waarin vergeten verhalen van katholieke heiligen worden verteld (ondertussen 6 artikelen). Het wordt na zoveel Bijbelse verhalen tijd om ruimte te maken voor iets nieuws en de kunstbijbel serie af te sluiten.

Meest gelezen
We selecteerden in totaal 30 kunstenaars waaronder veel beroemde namen: Albrecht Altdorfer, Fra Angelico, Francesco Botticini, Jan Bruegel, Edward Burne Jones, Caravaggio, Salvador Dali, Paul Gauguin, Vincent van Gogh, El Greco, Gebroeders van Limburg, Pietro Lorenzetti, Lorenzo Lotto, Andrea Mantegna, Hans Memling, Gustave Moreau, Esteban Murillo, Emil Nolde, Pietro Perugino, Raphael, Rembrandt van Rijn, Peter Paul Rubens, Jacopo Tintoretto, James Tissot, Titiaan, Diego Velazquez, Paolo Veronese, Rogier van der Weyden en Francisco Zurbaran.

Bij het selecteren van de schilderijen is geprobeerd om afwisseling te zoeken in stijlen en tijdsperiodes. Maar omdat veel katholieke kunst nou eenmaal uit Italië komt, blijken de pizzabakkers hofleverancier met 11 schilderijen, gevolgd door de Spanjaarden met 5. De Renaissance periode was ook hofleverancier 12 van de 30 schilderijen werden gemaakt tussen 1400 en 1600.

Meest gelezen
Het leuke van de kunstbijbel serie is dat de artikelen ieder jaar opnieuw ontdekt worden. Rondom de feestdag waarvoor het stuk geschreven is, zien we de lezersaantallen ieder jaar weer de lucht in schieten. Sommige artikelen zijn populairder dan andere. De vijf meest gelezen artikelen zijn:
1. Waarom brachten de drie wijzen goud, mirre en wierook mee?
2. De kindermoord van Bethlehem in Brabant
3. De Symboliek van de Annunciatie
4. 23 taferelen uit de passie van Jezus in 1 schilderij
5. Kerstmis in de Kunst: Geboorte van Jezus

Toekomst
Natuurlijk betekent het einde van de kunstbijbel niet het einde van de artikelen over katholieke kunstwerken op de //Vensters website. We gaan voorlopig gewoon door met de heiligen-serie en de uitleg van symboliek in kunst zal in andere vormen terugkeren op de website. Vanaf dit najaar zal de ruimte worden ingevuld door een nieuwe serie artikelen over mythologie. Voor de Mythologie-serie kiezen we wel een wat andere insteek en focussen we niet langer op 1 schilderij. Maar daarover later dit jaar meer! Mocht u nog willen terugkijken op alle artikelen in de kunstbijbel serie. Kijk dan in ons overzicht van alle artikelen: //Vensters Kunstbijbel.

Een Vrolijk Pasen!

Categorieën: Kunst nieuws

Het Meest Gekopieerde Schilderij over Jezus’ Lijden (Stille Zaterdag)

Kunst nieuws - za, 20/04/2019 - 10:00

Na de kruisiging van Jezus werd zijn lichaam gebalsemd en begraven. Rogier van der Weyden schilderde in de 15e eeuw de kruisafname. Levensecht wist hij het verdriet van de nabestaanden weer te geven. Waarom groeide dit schilderij uit tot één van de meest gekopieerde werken van Renaissance?

Een veel geschilderd Bijbels onderwerp in de kunstgeschiedenis is de kruisafname. Kunstenaars vonden in het thema de mogelijkheid om het verdriet na de dood van de messias te laten zien. Bovendien laat de scene zien dat de aanbidding van Jezus ook na zijn dood doorging tot op de dag van vandaag.

Wat gebeurde er met Jezus na de kruisiging?
Volgens het evangelie van Johannes (19: 38-42) werd Jezus van het kruis gehaald door Jozef van Arithmea en Nicodemus. Zijn balsemden zijn lichaam en brachten hem naar zijn laatste rustplaats. In het schilderij van Rogier van der Weyden zijn Jozef en Nicodemus de mannen die het lichaam van Christus dragen. Een assistent die achter Nicodemus staat, draagt een kan waarin het balsem-middel zit.

De kruisafname van Rogier van der Weyden was in de 15e eeuw een revolutionair schilderij, vanwege het realisme waarmee de emoties zijn geschilderd. Het betraande gezicht van Maria is helemaal bleek uitgeslagen, zo diep heeft de dood van Jezus haar getroffen. Ook Maria Magdelena (helemaal rechts op het schilderij) gaat helemaal op in haar verdriet. Afgesloten van de rest, bidt ze tot God. Haar gebogen hoofd met vertrokken gezicht toont het machteloze gevoel dat iedereen kent bij de dood van een dierbare.

Was Maria bij de kruisiging aanwezig?
Hoewel in de Bijbel nergens beschreven staat dat Maria aanwezig was bij de kruisiging, kiezen veel kunstenaars om het verdriet van Maria te laten zien in hun schilderijen. In de kruisafname van Van der Weyden bezwijkt Maria van verdriet en moet ze ondersteund worden door de anderen. Rogier van der Weyden benadrukt de verbondenheid tussen Maria en Jezus door ze in precies dezelfde houding af te beelden.

Aan de linkerkant van het schilderij ondersteunt de evangelist Johannes de flauwvallende Maria. Achter hem staan van Maria Cleophas en Maria Salome, twee halfzussen van Maria. Ook hun verdriet voelt levensecht. Ondanks dat ze samen zijn, lijkt iedereen op het schilderij het verdriet op zijn eigen manier te beleven. De schedel en het bot op de voorgrond verwijzen naar de dood.

Waarom werd het schilderij zo vaak gekopieerd?
De opdracht voor de kruisafname kreeg Rogier van der Weyden van het gilde voor kruisboogschutters in 1443. Het paneel moest in de kathedraal van Leuven komen te hangen. In het lichaam van Jezus is de vorm van een kruisboog ook te herkennen! Na ruim 100 jaar werd het paneel verkocht aan Maria van Hongarije, de landsvoogdes van de Nederlanden. Het originele werk werd verhuisd naar Brussel en er werd een kopie gemaakt voor de kapel in Leuven.

Het is de eerste van een reeks verplaatsingen. Maria van Hongarije verkocht het werk weer aan koning Filips van Spanje, die het paneel in zijn jachthuis in Spanje hing. Later verplaatste hij het werk naar een klooster in El Escorial. Bij iedere verhuizing werd er een nieuwe kopie gemaakt om op de oude plek te hangen. Waarschijnlijk liet het Spaanse koningshuis zelfs wat extra kopieën maken. Hierdoor onderstonden in hoog tempo meerdere hoogwaardige kopiëen en raakte het werk over heel Europa bekend.

//Vensters staat deze hele week in het teken van Pasen! Dit artikel was het 30e en laatste deel van onze serie over de Bijbel in de kunst. Morgen vieren we de succesvolle kunstbijbel reeks met een grote terugblik.

Categorieën: Kunst nieuws

De Drukbezochte Kruisiging van Jezus (Goede Vrijdag)

Kunst nieuws - do, 18/04/2019 - 22:31

Op Goede Vrijdag werd Jezus voor de ogen van het verzamelde volk aan het kruis gehangen. Tintoretto schilderde de kruisiging van Jezus op een gigantisch schilderij vol met mensen en verstopte Bijbelse verwijzingen. Dobbelende soldaten, een spons met wijnazijn en twee misdadigers. Ken jij de verhalen van de kruisiging?

Nadat Jezus ter dood veroordeeld was door Pontius Pilatus, werd hij bespot en beschimpt. Hij werd gegeseld, kreeg een doornenkroon en begon zijn lange kruisweg over de Via Dolorosa. Met het zware kruis op zijn schouder liep hij door de stad, totdat hij aankwam op de Golgotha-berg. Hier werd hij gekruisigd samen met twee misdadigers. De kruisiging van Jezus is het dramatische slotstuk van de passie-week in Jeruzalem.

Druk schilderij
Tintoretto schilderde de Kruisiging van Jezus als onderdeel van een grote serie over het leven van Christus in de Scuola San Rocco in Venetië in 1565. In deze tijd was het schilderen van grootse taferelen met veel personages populair, zoals in de Maaltijd te Kana van Paolo Veronese. De veelheid van bewegende figuren vormen in Tintoretto’s schilderij een sterk contrast met de kalme Jezus aan het kruis. De lijdende messias krijgt een goddelijke uitstraling doordat hij alles rustig lijkt te ondergaan en te overzien.

Tintoretto geeft ook de kruisiging van de twee misdadigers weer, die tegelijkertijd met Jezus gestraft werden. Hij haalt een slim trucje uit door alle drie op een ander moment van de kruisiging weer te geven. Terwijl Jezus al hangt, wordt de linker misdadiger omhoog getrokken en moet de misdadiger rechts nog aan het kruis genageld worden. Al deze stappen heeft Jezus ook ondergaan. Tintoretto laat op deze manier eigenlijk de verschillende stadia van Jezus’s kruisiging zien.

Wie is wie?
Onderaan het kruis staat een groepje volgelingen die rouwen om de dood van Jezus. Het is niet eenvoudig om iedereen te herkennen, maar de vrouw in het blauw/rood is Maria. Om haar heen zitten mogelijk haar stiefzussen Maria Cleophas en Maria Salome. De man die omhoog kijkt is apostel Johannes en voor hem knielt Nicodemus, de man met de baard. Nicodemus was een heilige de ook bij de begrafenis van Jezus aanwezig was. De jonge vrouw die omhoog kijkt is waarschijnlijk Maria Magdalena. Tintoretto kiest ervoor om alle betrokkenen menselijk weer te geven, zonder aureolen of andere symbolen van heiligheid. Hierdoor is het makkelijker om je als toeschouwer in te leven in hun verdriet.

Bijbelse verwijzingen
Het grote formaat van het schilderij geeft Tintoretto de mogelijkheid om meerdere kleine verhalen uit de Bijbel toe te voegen. Zo is linksachter een groep soldaten te zien met een rode vlag met ‘SPQR’, een verwijzing naar de Romeinse machtshebbers die Jezus veroordeelden. Ook is de hele scene bij nacht afgebeeld, omdat volgens de evangeliën van Marcus, Matteüs en Lucas het hele land 3 uur lang donker werd tijdens de kruisiging. Voor katholieken is dit een signaal van God, maar wetenschappers denken aan een zonsverduistering.

Rechtsonder het kruis zijn twee mannen te zien met dobbelstenen. Volgens alle vier de evangelies dobbelden de soldaten om de kleding van Jezus. Voor de dobbelende soldaten is een man al bezig om een graf te graven, waar Jezus in kan worden gelegd na zijn dood. Wie tegenwoordig Golgotha bezoekt, vindt binnen dezelfde kerk inderdaad de plek van de kruisiging en het graf van Jezus. Beide plekken liggen dicht bij elkaar.

Een opvallend tafereel is de groep soldaten die Jezus een spons aanreikt. Volgens de evangeliën is deze spons gedrenkt in zure wijn. De betekenis hiervan is onduidelijk. Mogelijk proberen ze met alcohol de pijn te verdoven, maar andere beweren juist dat dit is om extra pijn te doen aan zijn wonden. Volgens het evangelie van Johannes zou Jezus aan het kruis roepen dat hij dorst heeft. Na het drinken van de wijn, zou hij zijn hoofd laten hangen en overlijden. Kijk met de verhaal in je hoofd nog eens naar het schilderij. Wat denkt u? Misschien is het al gebeurd….

//Vensters staat deze hele week in het teken van Pasen.W e plaatsen drie nieuwe artikelen in onze serie over de Bijbel in de kunst. Daarmee ronden we de serie na ruim 5 jaar en 30 artikelen af! We vieren onze kunstbijbel met een grote terugblik met Pasen en een antwoord op de vraag: Hoe ziet God eruit?

Categorieën: Kunst nieuws

De Doodsangst van Jezus inspireerde Gauguin (Witte Donderdag)

Kunst nieuws - do, 18/04/2019 - 12:33

Als Jezus weet dat hij verraden gaat worden, wordt hij overvallen door doodsangst. Eenzaam bidt hij tot God als zijn apostelen liggen te slapen op de olijfberg. Paul Gauguin werd geraakt door deze dramatische scene en herkende zich in de eenzaamheid van Jezus. Hij schilderde een bijzonder schilderij waarin hij een zelfportret gebruikt voor het gezicht van Jezus.

Volgens het evangelie van Matteüs ging Jezus na het laatste avondmaal een stuk wandelen in de tuin van Getsemane aan de voet van de olijfberg. De apostelen Petrus, Johannes en Jacobus (de meerdere) gingen met hem mee. Omdat Jezus wist welke dood hem te wachten stond, raakte hij enorm verdrietig en zocht een momentje voor zichzelf om te bidden. In een moment van doodsangst, zei hij: ‘Vader, als het mogelijk is, laat deze beker dan aan mij voorbijgaan!’. Even was zijn angst groter dan zijn wil om het geloof te verspreiden.

Toen hij terugkwam van zijn gebed, trof hij de apostelen slapend aan. Teleurgesteld dat ze niet wakker waren gebleven, kwam Jezus weer tot zichzelf. Hij besloot nogmaals te bidden: ‘Vader, als het niet mogelijk is dat deze beker aan mij voorbijgaat, laat het dan gebeuren zoals u het wilt.’ Zijn kracht was teruggekeerd en hij gaf zich over aan de wil van God. Kort hierna werd Jezus gearresteerd doordat Judas hem verraden had.

Kunstgeschiedenis
De scene in de tuin van Getsemane is een favoriet onderwerp van kunstenaars. De sterke wil van Jezus die uiteindelijk zijn doodsangst overwint, is een zeer emotionele scene in de Bijbel. De slapende apostelen laten zien hoe Jezus alleen voor zijn moeilijke einde stond. Juist zijn eenzaamheid en het korte moment van zwakte zijn zeer invoelbaar.

In de Renaissance hebben Bellini en Mantegna geprobeerd de complexiteit van het verhaal in één beeld te vangen. Ze tonen een biddende Jezus tot God, die niet direct staat afgebeeld maar wordt vertegenwoordigd door engelen. Op de voorgrond zien we de apostelen slapen, terwijl op de achtergrond Judas al komt aanlopen met een stoet soldaten.

Gauguin als Jezus
Gauguin was geraakt door de eenzaamheid van Jezus in de tuin van Getsemane. Hij zag in Jezus een man die vocht voor zijn idealen en hierbij de hele wereld moest overtuigen. Voor Gauguin was dit een mooi metafoor voor zijn eigen positie in de kunstwereld. Het is nu niet meer voor te stellen, maar in 1889 was de stijl van Gauguin niet geliefd. Zijn meest recente tentoonstellingen in Parijs waren een mislukking en hij voelde zich onbegrepen.

In het schilderij ‘Jezus op de Olijfberg’ toont hij zichzelf daarom in de rol van Jezus. De bomen op de achtergrond lijken ook niet meer echt op olijfbomen, maar meer op tropische bomen die hij kende van Martinique. De mannen op de achtergrond zijn mogelijk soldaten, maar helemaal zeker is dat niet. Het grootste contrast bereikt Gauguin door zijn kleurgebruik: Warme kleuren voor zijn zelfportretten in de voorgrond en koele kleuren voor de achtergrond in de harde buitenwereld.

Waar in de Renaissance het verhaal van Jezus op de Olijfberg nog letterlijk werd afgebeeld, is het voor Gauguin een middel om zijn eigen verhaal te vertellen. Deze verandering is kenmerkend voor de ontwikkeling van de schilderkunst. Eerst waren schilders vooral ambachtslieden, later werden kunstenaars zelfstandiger en stond hun eigen blik op de wereld centraal. Maar zelfs dan blijft de Bijbel inspireren tot prachtige schilderijen!

Categorieën: Kunst nieuws

Welke kunstwerken gingen verloren in de Notre Dame?

Kunst nieuws - di, 16/04/2019 - 07:58

Gisteren werd de wereld opgeschrikt door een verwoestende brand in de Notre Dame in Parijs. De kathedraal uit de 12e eeuw brandde volledig uit en een deel van het interieur ging hierbij verloren. Welke kunstwerken stonden er in de kerk en gingen op in de vlammen? //Vensters zet de belangrijkste verliezen op een rij.

De Notre Dame was het religieuze hart van Parijs, maar tevens de plek waar veel kunstschatten lagen opgeslagen. Het vuur ontstond waarschijnlijk bij restauraties aan het dak van de kathedraal. Door de houten dakconstructie kon het vuur zich makkelijk verspreiden. Het werd daarom onvermijdelijk dat het dak en de centrale torenspits instortten. Hierbij kwam het vuur midden in het interieur van de kerk terecht. Hieronder is te zien hoe het interieur eruit zag na de brand.

Het doet als oud-inwoner van Parijs pijn om dit stuk te schrijven. Talloze malen liep ik door de kerk, die me dierbaar was geworden. Met kerst de stal bekijken, op een zomerdag genieten van het kleurenspel van de glas-in-lood-ramen. Het is moeilijk te bevatten dat dit nou allemaal in puin ligt.

Met de beperkte informatie die er op dit moment beschikbaar is, is het moeilijk met zekerheid de verliezen te beschrijven. Ik zal in dit artikel een poging wagen, maar de tijd moet leren hoe de schade er precies uitziet. Zeker is dat een groot deel van de religieuze schatten op tijd gered is. Drie belangrijke relikwieën van Christus (de doornenkroon, een stuk van het kruis en een spijker van de kruisiging) zijn ieder geval veilig. Ook de tuniek van Sint Lodewijk kon worden gered.

Altaar en Koor
De houten delen van de Notre Dame waren het meest kwetsbaar voor het vuur. Rondom het altaar stond een houten koor, dat tussen 1300 en 1350 door de houtsnijders Pierre de Chelle, Jean Ravy et Jean Le Bouteiller werd gemaakt. Het werk toont verschillende scenes uit het leven van Christus. Zeker de noordkant van het koor lijkt volledig verdwenen, maar mogelijk dat er nog delen van de zuidkant overeind staan. De vraag is natuurlijk in welke staat de houtsnijwerken hier zijn.

In het hoogaltaar stonden verschillende beelden, waaronder een pietà gemaakt door Nicolas Coustou. Naast de pièta stonden knielende beelden van koningen Lodewijk XIII en XIV gemaakt door zijn broer Guillaume Coustou. De beelden lieten zien dat de aardse macht onderdanig is aan de hemelse macht van Jezus. De eerste foto’s van het interieur van de Notre Dame laten zien dat de beelden bewaard zijn gebleven, maar waarschijnlijk wel beschadigd zijn door het vuur en de brokstukken. Naast dit indrukwekkende beeldenensemble waren een groot aantal grafmonumenten in de Notre Dame aanwezig. De status hiervan is onbekend.

Schilderijen
Tussen 1630 en 1708 werd er ieder jaar een schilderij voor de Notre Dame gemaakt door een beroemde schilder uit de Franse academie. De schilderijen waren bijna vier meter hoog en werden ieder jaar aangeboden op 1 mei. Daarom staat deze serie van schilderijen tegenwoordig bekend als ‘de Grote Mei-schilderijen’.

De mei-schilderijen toonden voornamelijk scenes uit de levens van de apostelen, waaronder Petrus en Paulus. Alle grote Franse kunstschilders uit de 17e eeuw droegen bij aan de serie. Op het moment van de brand hingen er waarschijnlijk 13 van de 76 mei-schilderijen in de kathedraal (waaronder onderstaande drie). Het is onduidelijk in hoeverre de schilderijen in de vlammen verloren zijn gegaan, maar ze zullen zeker rook- en waterschade hebben geleden.

Apostelen

Andere werken
Op het moment van schrijven is de gehele schade aan de Notre Dame nog niet te overzien. Maar zeker is dat veel glas-in-lood-ramen gesneuveld zijn en dat er grote schade zal zijn aan de 5 orgels in de kerk. Hoewel de buitenkant nog overeind staat, is het ook mogelijk dat de beelden hier schade hebben opgelopen van de brand, de rook en het bluswater. Nadere inspectie zal duidelijk moeten maken hoeveel schade de buitenzijde van de kerk heeft geleden.

Een geluk bij een ongeluk is dat de beelden van de apostelen die op het dak van de kerk stonden, net vorige week waren verwijderd in verband met de restauratie. Waarschijnlijk zijn deze beelden dus ongedeerd gebleven en kunnen ze na herbouw weer worden teruggeplaatst. Helaas zijn veel andere werken definitief verloren gegaan. Zelfs na herbouw zal de Notre Dame nooit meer hetzelfde zijn.

Categorieën: Kunst nieuws

Hoe herken je een echte Rembrandt?

Kunst nieuws - ma, 15/04/2019 - 10:00

Ieder museum wil wel een doek van Rembrandt in de collectie hebben. Maar hoeveel werken van Rembrandt zijn er bewaard gebleven? En hoe zijn de schilderijen van Rembrandt te onderscheiden van zijn leerlingen? Kunsthistorici debatteren al eeuwenlang over de vraag welke schilderijen aan Rembrandt toe te schrijven zijn.

In 1921 publiceerde de Duitse kunsthistoricus Wilhelm Valentiner het boek ‘Rembrandt: Wiedergefundene Gemälde’ waarin hij 102 schilderijen van Rembrandt beschrijft die tussen 1910 en 1920 zijn herontdekt. De nieuwe toeschrijvingen brachten het totaal aantal schilderijen van Rembrandt op ongeveer 700! Al snel na Valentiner’s publicatie werd er echter openlijk getwijfeld aan zoveel nieuwe Rembrandts. Waren ze wel echt?

Technisch onderzoek
In de tijd van Valentiner bepaalden kunsthistorici op basis van hun ervaring en kennis welke werken aan Rembrandt konden worden toegeschreven. Soms werden ze hierbij geholpen door documenten waaruit de afkomst van de doeken bleek. Ze probeerden zo te reconstrueren wie de schilderijen in het bezit had sinds Rembrandt de werken had gemaakt. Maar vaak was dit soort documentatie afwezig en zat er niets anders op dan op basis van kennersschap de uiterlijke kenmerken van een schilderij te beoordelen.

Het risico van dit op uiterlijke kenmerken gebaseerde toeschrijven, is dat iedere kenner tot een ander oordeel komt. En dat is inderdaad wat er eeuwenlang gebeurde. Naast Valentiner, kwamen er zo lijsten van onder meer Abraham Bredius en Cornelis Hofstede de Groot. In de jaren 60 ontstond daarom het initiatief om tot een volledige lijst te komen. Gesteund door de Nederlandse overheid werd het Rembrandt Research Project gestart.

Rembrandt Research Project
Tussen 1968 en 2014 is het Rembrandt Research Project bezig geweest om alle mogelijke Rembrandt schilderijen te beoordelen en zo tot een definitief oeuvre te komen. Het project gebruikt een wetenschappelijke benadering in plaats van een stilistische beoordeling. Zo wordt geanalyseerd hoe oud een doek is, welke pigmenten zijn gebruikt en kunnen ook ondertekeningen zichtbaar worden gemaakt. Al dit soort informatie helpt om met meer zekerheid een werk toe te schrijven aan Rembrandt.

Met 46 jaar is dit het langst lopende kunsthistorische onderzoek in Nederland geweest. Op het einde stond de teller op 340 schilderijen. De drie bovenstaande schilderijen werden door Valentiner nog omschreven als ‘herontdekte’ Rembrandts, maar werden door het Rembrandt Research Project afgedaan als werk van volgers. Uiteindelijk is ruim de helft van Valentiner’s lijst van 700 ondertussen aan anderen toegeschreven.

Maar het Rembrandt Research Project is soms ook omstreden. Onderstaande drie werken zijn volgens de onderzoeker Ernst van de Wetering van het Rembrandt Research project echte Rembrandts, terwijl eerder gedacht werd dat ze van volgelingen waren. Oude Man in een Stoel hangt in de National Gallery in Londen en de Veilingmeester in het Metropolitan Museum of Art in New York, maar beide musea accepteren het nieuwe oordeel niet. Hun eigen kenners vinden dat de stijl van beide werken teveel stilistische afwijkingen vertonen en dus blijft de discussie over hun echtheid voortduren.

Mauritshuis
Ook in ons eigen land worstelen musea vaak met de vraag of Rembrandt de maker is van bepaalde schilderijen. Het Mauritshuis neemt de bezoeker mee in dit proces en het laat in een tentoonstelling 18 schilderijen zien die ooit aan Rembrandt zijn toegeschreven. Ondertussen worden er nog maar 11 van deze werken met zekerheid als Rembrandt erkend. Kan jij als bezoeker de echte Rembrandts herkennen?

Hoe moeilijk het is om te bepalen of Rembrandt daadwerkelijk een doek schilderde blijkt uit Tronie van een Oude Man. Onderzoek laat zien dat de pigmenten uit Rembrandts atelier komen, net als het houten paneel waarop het portret is geschilderd. Het Rembrandt Research Project noemt het daarom een ware Rembrandt. Maar de kenners blijven het oneens, want misschien is het wel van een leerling die in Rembrandt’s atelier werkte…

Categorieën: Kunst nieuws

Erwin Olaf: Het Rauwe Randje van de Ideale Wereld

Kunst nieuws - vr, 12/04/2019 - 12:03

Erwin Olaf viert in juli zijn 60e verjaardag als één van Nederlands meest bekende fotografen. In de jaren 80 maakte hij provocerende foto’s vol naakt en agressie. Nu is hij de brave huisfotograaf van de koninklijke familie. Wat is er in de tussenliggende jaren gebeurd? Een grote overzichtstentoonstelling toont zijn oeuvre in het Gemeentemuseum en het Fotomuseum in Den Haag.

Erwin Olaf werd jarenlang niet serieus genomen door de kunstwereld. Te commercieel, te gelikt: grote musea lieten hem links liggen. Maar 2019 lijkt het jaar van de grote ommekeer.  Verschillende musea dongen naar zijn oeuvre. Uiteindelijk schonk hij een kerncollectie van 500 werken aan het Rijksmuseum, die de werken deze zomer zal tonen. En nu is er dus een grote dubbeltentoonstelling in Den Haag.

Rauw
Erwin Olaf is een fotograaf met veel facetten. De confronterende en seksueel geladen werken uit zijn beginjaren zijn nu te zien in het Fotomuseum in Den Haag. Hier hangt bijvoorbeeld de complete serie Chessmen. Een schaakspel vol dwergen, zwangere vrouwen, obese mensen die grotendeels naakt zijn en versierd met bizarre voorwerpen. De rauwe foto’s werden geliefd en gehaat.

De vroege foto’s van Erwin Olaf tonen de vrijheid van de jaren 80. In de serie Squares (zwart-wit en duidelijk beïnvloed door Robert Mapplethorpe) is een feestcultuur te zien met een seksuele vrijheid, die na de opkomst van aids verdwenen is. De foto’s zijn gestileerd, maar voelen ook wat onhandig. Ze werden grotendeels gemaakt in Olaf’s eigen huis, omdat een dure studio niet binnen het budget lag.

Gestileerd rauw
Het contrast met zijn recente werk is groot. Het Gemeentemuseum toont de fotoseries Palm Springs (2018), Shanghai (2017) en Berlijn (2012). De Hollywood wereld van Palm Springs lijkt op het eerste gezicht perfect. Strakke gestileerde foto’s van luxueuze huizen in de jaren 60. Maar zijn de mensen in de foto’s wel gelukkig ondanks hun rijkdom? Een zwarte soldaat die afscheid neemt van zijn witte vriend toont de ongelijkheid in de wereld. Ook zwaar geënsceneerde foto’s krijgen zo een rauw randje.

In de serie Shanghai fotografeert Olaf eenzaamheid van jongeren in overbevolkte Aziatische steden. De foto’s die hij maakte in Berlijn zijn een confrontatie met het interbellum en de opkomst van het nazisme. Met een knipoog naar de nieuwe zakelijkheid kunst uit jaren 20 toont Olaf hoe Berlijn een snelkookpan was, waarin de macht snel terecht kwam bij 1 partij. Wat zegt deze serie over het Europa van nu?

60 jaar 
Op 2 juli wordt Erwin Olaf 60 jaar en lijkt hij eindelijk gearriveerd binnen de kunstwereld. Maar de tentoonstelling in het Gemeentemuseum laat zien dat schijn bedriegt. Het museum toont alleen Olaf’s vrije werk. Waar zijn bijvoorbeeld de prachtige werken die Olaf maakte voor het Nieuwe Delamar theater? Zijn portretfotografie? Of zijn werk voor advertenties? Het Gemeentemuseum durft de commerciële kant van Olaf’s oeuvre niet te laten zien en dat is zonde. De overzichtstentoonstelling wordt hierdoor fragmentarisch en onnodig pretentieus.

Erwin Olaf mag internationaal minder bekend zijn dan Rineke Dijkstra of Anton Corbijn, zijn indrukwekkende oeuvre laat zien dat hij bij de wereldtop hoort. Hij fotografeert als een schilder met oog voor ieder detail. Zijn brede palet van stijlen en emoties zorgt voor een afwisselend oeuvre. Het rauwe van zijn beginjaren is niet verdwenen, maar zit nu meer verstopt in gestileerde beelden. Maar als je goed kijkt, komt het steeds weer tevoorschijn!

Categorieën: Kunst nieuws

Wanneer worden de geroofde Benin bronzen teruggegeven?

Kunst nieuws - do, 04/04/2019 - 10:38

Talloze Europese en Amerikaanse musea staan vol met roofkunst uit Afrika. De Franse president Macron en ook Nederlandse musea bepleiten een grootscheepse teruggave van deze kunst. Maar het British Museum en andere musea voelen hier helemaal niets voor. De beroemde Bronzen beelden uit het koninkrijk Benin zijn vaak onderdeel van de discussie. Nigeria vraagt al jarenlang om teruggave, maar gaat dit ooit gebeuren?

Benin bronzen – foto: NOS

In het Zuidwesten van Nigeria ligt in het tropisch regenwoud het koninkrijk Benin (niet te verwarren met Nigeria’s buurland Benin). Rond 1500 was dit koninkrijk het machtigste in de regio, dat bovendien sterke banden had met Portugal. Portugees was de tweede taal aan het hof. De koningen, of oba, die het Benin rijk bestuurden, lieten sinds de 13e eeuw bronzen beelden en voorwerpen maken om hun rijkdom te tonen.

Wat zijn de Benin bronzen?
De oba van Benin lieten de geschiedenis en de gewoonten van het rijk vereeuwigen op ruim 1000 bronzen plaquettes. De plaquettes werden gebruikt om de hofetiquette en de hiërarchie binnen het rijk aan de bezoekers van het hof duidelijk te maken. Ook werden belangrijke gebeurtenissen uit de geschiedenis van Benin op deze manier in herinnering gebracht.

Ook stonden in het gigantische koninklijke paleis altaren vol met bronzen hoofden. Iedere oba werd na zijn overleden vereeuwigd in een bronzen beeld. De bronzen koppen waren een herinnering aan de dode en werden op het altaar gezet met ivoren slagtanden. In de Ebo-taal die in Benin gesproken wordt betekend het woord sa-e-y-ama brons gieten, maar ook herinneren.

Hoe kwamen de Benin bronzen in Europa terecht?
De Britten onderwierpen eind 19e eeuw West-Afrika aan hun koloniale regime. In een grote oorlog namen ze het koninkrijk Benin in en veroordeelden Oba Ovonramwen tot verbanning. Toen de Engelsen in 1897 Benin City in Nigeria innamen, werden 4000 bronzen voorwerpen uit het koninklijk paleis buit gemaakt. Naast plaquettes en bronzen hoofden waren dit gebruiksvoorwerpen en andere versieringen.

Met grootschalige kunstroof kwamen honderden bronzen voorwerpen in het British Museum terecht. Maar het overgrote deel van de bronzen beelden werd verkocht tijdens een grote veiling  in 1898. Met de opbrengsten werden de kosten van de dure ‘strafexpeditie’ in Benin deels terugverdiend. Hierdoor zijn de Benin bronzen tegenwoordig verspreid geraakt over de hele wereld. Vrijwel iedere volkenkundig museum in Europa heeft wel Benin bronzen in de collectie. In Nederland zijn er in Museum Volkenkunde in Leiden 98 werken uit Benin.

Plaquettes uit Benin in het British Museum

Zijn er plannen om de Benin bronzen terug te geven?
Sinds 1997 wordt er door internationale musea met de overheid van Nigeria onderhandeld over teruggave van de kunstwerken in de Benin Dialogue Group. Nigeria is ondertussen begonnen aan de bouw van het Benin Royal Museum, waar de beelden een onderkomen zullen vinden. Het afgelopen jaar lijkt de wil om geroofde beelden terug te geven te groeien. De Franse president Emmanuel Macron kondigde een grootscheepse teruggave-actie aan en in het Duitse regeerakkoord staat dat geroofde kunst teruggegeven moet worden.

Ook in Nederland kondigden drie volkenkundige musea aan dat ze actief in hun collectie op zoek gaan naar onwettig verkregen koloniale kunst. Ze willen de werken teruggeven aan de rechtmatige eigenaren. Over de beelden uit Nigeria stelde de directeur: ‘Het ligt voor de hand om te beginnen met de Benin Bronzen. Deze collectie van 3000 bronzen en messing beelden is in 1897 door het Engelse leger als oorlogsbuit uit het voormalige koninkrijk Benin meegenomen. Er zijn 139 van deze beeldjes in Nederland beland. Nigeria wil die heel graag terug.’

Het British Museum is niet zo happig om in deze nieuwe stroom mee te gaan. Het museum ziet zichzelf als ‘Museum van de Wereld’. Het British museum heeft vooralsnog slechts toegezegd dat ze hun beelden willen uitlenen aan het Benin Royal Museum. In een rotatiesysteem zouden zo steeds andere beelden in Nigeria te zien zijn. Het British Museum lijkt bang dat teruggave van de Benin bronzen een precedent zou scheppen en dat andere claims snel zouden volgen. Het museum is immers ook al jaren in conflict met Griekenland over de Parthenon-sculpturen. Wanneer de eerste beelden echt naar Nigeria terug zullen gaan, blijft voorlopig nog even afwachten.

Categorieën: Kunst nieuws

Kunstkalender April 2019 – Expressionisme, Bloemen en Picasso

Kunst nieuws - ma, 01/04/2019 - 10:00

Iedere maand brengt //Vensters kunstmagazine een overzicht van de hoogtepunten uit de kunstwereld. Laat je meenemen op reis langs tentoonstellingen, televisieprogramma’s en het internet. Wat heeft april te bieden?

//Vensters’ keuze uit de tentoonstellingen die openen deze maand:

Duitse Expressionisten
Vanaf 16 april 2019 in het Singer Museum, Laren
Deze zomer wisselt Singer Laren zijn collectie uit met het Museum Ostwall in Dortmund. Terwijl de Duitsers genieten van de Holländische Moderne, biedt Singer Laren een overzicht van de Duitse expressionisten. Niet de buitenwereld maar de binnenwereld, daar ging het de expressionisten om. Kunst als uitdrukking van emotie en innerlijke beleving, weergegeven in felle kleuren, ruwe penseelstreken en krachtige vormen. De expositie toont bekende en minder bekende topstukken van wereldberoemde expressionisten als Ernst Ludwig Kirchner, August Macke, Alexej von Jawlensky, Emil Nolde, Käthe Kollwitz en Max Beckmann en geeft een imposant beeld van Duitsland tijdens en tussen de wereldoorlogen en de respons van kunstenaars daarop. Duitse expressionisten is een niet te missen tentoonstelling voor iedere liefhebber van expressionistische schilderkunst.

Jessica Stockholder
Vanaf 19 april 2019 in het Centraal Museum, Utrecht
Deze zomer presenteert het Centraal Museum Jessica Stockholder: Stuff Matters. Jessica Stockholder (USA 1959) maakte vanaf begin jaren negentig naam met kleurrijke, schilderachtige en monumentale installaties. In haar werk brengt zij allerhande alledaagse objecten – van paraplu’s, kussens, meubels tot lampen – bij elkaar in een overweldigend geheel. Spelend met vorm en kleur laat ze ruimtes transformeren. Met haar open blik probeert Stockholder ons standaard perspectief op de objecten en materialen die ons dagelijks omringen te doorbreken en onze ideeën over het waardevolle en waardeloze op losse schroeven te zetten. In deze tentoonstelling treedt Jessica Stockholder op als kunstenaar én als curator. Naast een overzicht van hoogtepunten uit haar artistieke oeuvre, selecteert zij vanuit haar bijzondere kijk objecten uit de verschillende deelcollecties van het Centraal Museum.

De Geur van Succes
Vanaf 26 april 2019 in Noord Brabantsmuseum, Den Bosch
De Brabantse broers Gerard (Tilburg, 1746 – 1822, Parijs) en Cornelis (Tilburg, 1756 – 1839, Parijs) van Spaendonck leerden het schildersvak in Antwerpen. Met Gerard voorop vertrokken ze van daaruit naar Parijs waar ze snel carrière maakten als schilders van bloemen. Uit kunsthistorisch onderzoek is gebleken dat de positie van beide kunstenaars in het artistieke milieu van Parijs rond 1800 aanzienlijk was. Dat brengt het museum ertoe het werk te herwaarderen door deze in een breder perspectief te presenteren. De expositie toont bloemstillevens, miniaturen op snuifdoosjes, gravures met botanische studies, brieven en portretten van beide broers. Met ruim 30 objecten uit eigen collectie bezit Het Noordbrabants Museum de grootste collectie werken van de gebroeders Van Spaendonck in Nederland. Deze tentoonstelling wordt verrijkt met historische objecten uit de bewogen periode waarin zij leefden, zoals bijvoorbeeld een guillotine. Reis terug in de tijd naar de Franse revolutie, waar de twee broers zich in het midden van de chaos in Parijs ontpopten tot de grootste bloemschilders van Nederlandse bodem.

Aanraders op TV en in de bioscoop komende maand:

Van onschatbare waarde (MAX)
Vanaf 3 april iedere woensdag om 21h20 op NPO1
Terug voor een derde seizoen. Vier kamers, vier experts en één verkoper met een missie: een zo hoog mogelijk bedrag ophalen voor zijn of haar topobject. Hét programma waarin verkopers van bijzondere spullen de unieke kans krijgen om hun object te verkopen aan vier experts komt terug bij MAX! Dagelijks worden vele waardevolle spullen verhandeld onder een groep kenners en handelaren. In dit spannende MAX-programma mag de verkoper aankloppen bij één of alle vier de experts, maar terug naar een eerder mislukte onderhandeling is niet toegestaan. Wie zich blindstaart op de allerhoogste verkoopprijs, loopt het risico om huiswaarts te keren met object en zonder geld. Maar, wie naar een goede prijs zoekt, moet risico’s nemen. Slechts één ding is zeker: eenmaal een bod geaccepteerd of geweigerd, is er geen weg terug…

Man en Kunst (AVROTROS)
Vanaf 8 april dagelijks om 22h45 op NPO2
In het televisieprogramma Man en Kunst gaat presentator Lucas De Man tijdens de Nationale Museumweek op zoek naar het bijzondere verhaal achter iconische kunstwerken in de vaste collectie van Nederlandse musea.

Close Up: Joan Miró – the Inner fire (AVROTROS)
Donderdag 18 april om 23h00 op NPO2
Dankzij de kleinzoon van Joan Miró die tegenwoordig het nalatenschap van de kunstenaar beheert, krijgen we toegang tot de archieven van Miró. De documentaire belicht hierdoor de on bekende kanten van Miró: de teruggetrokken Miró, de provocerende Miró en de familieman.

Young Picasso
Vanaf 25 april in de bioscoop
Pablo Picasso is een van de grootste kunstenaars aller tijden en tot zijn overlijden in 1973 was hij een van de meest productieve kunstenaars. Veel films belichten de latere jaren van zijn kunst, de verhoudingen en de grote kring vrienden. Maar waar begon dit alles? Wat heeft Picasso in de eerste plaats gemaakt? Nadat het te lang genegeerd is, is het nu tijd om te kijken naar de jonge jaren van Picasso. Zijn opvoeding en zijn leren die hebben geleid tot zijn uitmuntende prestaties. Drie steden spelen hierin een sleutelrol: Malaga, Barcelona en Parijs. Young Picasso bezoekt elk van deze steden en verkent hun invloed op Picasso, met de focus op specifieke kunstwerken uit zijn jonge jaren.

//Vensters leest graag bij collega-schrijvers om op de hoogte te blijven van het kunstnieuws en achtergronden. Dit waren de hoogtepunten van afgelopen maand:

NOS: Zwarte modellen krijgen hun naam terug
@ https://nos.nl/artikel/2278387-zwarte-modellen-krijgen-hun-naam-terug-in-musee-d-orsay.html
In het Musée d’Orsay in Parijs krijgen naamloze zwarte figuren uit de kunst hun identiteit terug.

Rijksmuseum: Nieuwe aanwinsten verworven op Tefaf dankzij particuliere schenkers
@ https://www.rijksmuseum.nl/nl/pers/persberichten/rijksmuseum-verwerft-aanwinsten-op-tefaf-dankzij-genereuze-particuliere-schenkers
Het betreft onder meer twee 16de-eeuwse panelen van Maarten van Heemskerck en een schilderij uit 1813 door Joseph-François Ducq van graveur Joseph-Charles de Meulemeester.

Tefaf 2019: Alle hoogtepunten in 1 minuut
@ https://www.youtube.com/watch?v=VDwjwZoATgE
Tefaf 2019 zit er weer op. In dit filmpje is het nog even nagenieten!

April 2019
14 april: Palmpasen katholieke herdenkdag
21 april: Pasen – katholieke feestdag
25 april: Bauhaus – 100 jaar oud
25 april: St Marcus katholieke herdenkdag

 

Categorieën: Kunst nieuws

Welke paus haalde Michelangelo en Raphael naar Rome?

Kunst nieuws - vr, 29/03/2019 - 11:00

Het Vaticaan was de belangrijkste opdrachtgever in de Renaissance. De beste kunstenaars werden naar Rome gelokt met indrukwekkende en lucratieve projecten. De Sint Pieter werd herbouwd en het luxueuze paleis van de Paus werd steeds verder vergroot en verfraaid. Welke paus heeft de meest indrukwekkende kunst-erfenis?

Op onze reis door de Renaissance zijn we aanbeland in het Vaticaan. Hier werd tijdens de Renaissance gebouwd aan de Sint Pieter en het Pauselijke Paleis. Het was een langlopend project dat duurde van 1447 tot en met 1626. In totaal waren er in deze periode 28 pausen aan de macht. Het was voor deze pausen de ideale kans om iets tastbaars na te laten en de herinnering aan hun regeerperiode levend te houden. Veel pausen huurden daarom de beste kunstenaars in om de gebouwen te verfraaien.

Nicolaas V (1447-1455)
Paus Nicolaas V gaf in 1447 de opdracht voor de sloop van het oude Apostolische paleis en begon aan de nieuwbouw. Hij maakte ook plannen voor een nieuw kathedraal, maar die werden nooit uitgevoerd. Nicolaas V begreep dat kunst een belangrijk rol kon spelen bij overbrengen van het evangelie. Hij liet Fra Angelico daarom uit Florence naar Rome komen om voor zijn privé-kapel te versieren. De heiligenlevens van Sint Steven en Sint Laurens werden door Angelico op de muren  van deze Nicolijnse Kapel geschilderd.

Sixtus IV (1471-1484)
Misschien wel de beroemdste pauselijke bouwopdracht werd gegeven door Sixtus IV. Hij liet een kapel bouwen, die we nu kennen als de Sixtijnse kapel. In navolging van Nicolaas V, liet hij een hele groep kunstenaars uit Florence komen om de kapel te versieren. Domenico Ghirlandaio, Cosimo Rosselli, Sandro Botticelli, Luca Signorelli en Pietro Perugino schilderden taferelen uit de levens van Jezus en Mozes. Latere pausen zouden deze beroemde kapel nog verder laten versieren door Michelangelo, maar dat zou Sixtus zelf niet meemaken.

Alexander VI (1492-1503)
In 1492 werd na een lange strijd Rodrigo Borgia gekozen als Paus Alexander VI. Borgia huurde een assistent van de eerder genoemde Perugino in: Bernardino di Betto, beter bekend als Pinturrichio (schildertje). Pinturrichio kwam speciaal uit Perugia naar Rome om de privé appartementen van Alexander VI te verfraaien. Hij schilderde allegorieën op grote thema’s als geloof en gebruikte het leven van Jezus. De ruimtes zijn tegenwoordig bekend als de Borgia appartementen, maar werden niet lang bewoond. De opvolgers van Alexander lieten namelijk weer andere ruimtes inrichten als woning.

Julius II (1503-1513)
Giuliano della Rovere kwam bij de eerste stemming aan de macht als Paus Julius II. Hij gaf in 1506 de opdracht voor de bouw van de nieuwe Sint Pieter kathedraal in Rome. Het gebouw werd ontworpen door Bramante, die ook tekende voor de sloop van de oude kerk en daarmee ook tientallen pauselijke tombes vernielde. Julius II was de belangrijkste opdrachtgever van Michelangelo, die jaren werkte aan een grafmonument voor Julius II. In 1508 kreeg hij ook de opdracht om het plafond van Sixtijnse kapel te schilderen. In 1509 haalde Julius II Raphael naar Rome en gaf hem de opdracht om nieuwe pauselijke appartementen te versieren met frescos. Deze Stanze van Rafael is de plek waar Raphael’s beroemde School van Athene te zien is.

Leo X (1513-1521)
Giovanni di Lorenzo de’ Medici was niet eens priester toen hij in 1613 tot Paus gekozen werd. Binnen een week werd hij priester, bisschop en paus Leo X. Leo X had een moeilijke tijd. Om de dure Sint Pieter te financieren, verkocht hij talloze aflaten aan gelovigen. Tijdens Leo X’s pontificaat kwam Maarten Luther hier tegen in opstand en zorgde voor de afscheiding van de protestanten. Tijdens het pontificaat van Leo X bleef Raphael werken aan de pauselijke appartementen, maar werd Michelangelo terug naar Florence gehaald. Hij kreeg hier de opdracht om te werken aan de San Lorenzo kerk, waar alle Medici familieleden begraven liggen.

Clemens VII (1523-1534)
Giulio di Giuliano de’ Medici was jarenlang de belangrijkste raadgever van zijn neef paus Leo X, maar werd in 1523 zelf paus. Als Clemens VII probeerde hij rust te brengen in de katholieke kerk en te verbinden met afvallige protestanten. Nog tijdens zijn tijd als kardinaal gaf hij Raphael de opdracht om de Transfiguratie te schilderen en Sebastiano del Piombo de Opwekking van Lazarus. Beide schilderijen waren bedoeld voor de kathedraal van Narbonne. Toen hij aantrad als Paus Clemens VII haalde hij Sebastiano del Piombo naar het Vaticaan om talloze portretten en schilderijen te maken. Vlak voor zijn dood, gaf Clemens VII Michelangelo de opdracht voor de gigantische fresco van het Laatste Oordeel in de Sixtijnse kapel.

De bovenstaande zes pausen hebben een belangrijkste stempel gedrukt op de Renaissance-kunst dankzij hun opdrachten aan de beste kunstenaars van hun tijd. Pinturrichio, Michelangelo, Raphael en Del Piombo waren hun belangrijkste hofschilders. Dagelijks bezoeken duizenden mensen het Vaticaan om de werken te bekijken. Maar zouden de bezoekers nog doorhebben dat ze door eeuwenoude appartementen lopen? Soms zou je willen dat mogelijk zijn zijn om terug te gaan naar de 16e eeuw. Hoe zou het zijn om net als de paus tussen de frescos van Raphael en Michelangelo te wonen?

Categorieën: Kunst nieuws